Nacionalismo no século XIX: Concepto e Evolución

Os nacionalismos no século XIX

O nacionalismo está presente en todo o século XIX, como o nacionalismo liberal en Bélxica no primeiro cuarto do século XIX.

Introdución: a idea de nación e os movementos nacionalistas

En si mesmo, o nacionalismo non é unha ideoloxía, e a defensa dunha nación, dun proxecto, pode resumir posturas ideolóxicas moi diferentes. Os movementos nacionalistas hai que estudalos a partir desta variedade ideolóxica. Destaca nisto Italia, onde hai diversos proxectos con ideoloxías moi variadas.

En 1815, Estado e nación dificilmente coincidían. O nacionalismo pretende que a nación se dote dun Estado e se poida autogobernar. Pero en 1815 a maioría dos Estados non eran nacións e a maioría das nacións non tiñan Estado. Algúns exemplos son Inglaterra, Gales, Escocia, Irlanda, etc. Tamén o Imperio Austríaco, Otomano, a Confederación Xermánica (a nación alemá dividida en 39 Estados) ou unha Italia dividida en sete Estados no Congreso de Viena.

Os movementos nacionalistas loitan por conseguir a coincidencia entre Estado e nación. Como excepcións, Portugal, Francia e España, únicos exemplos de Estado-nación de principios do século XIX.

O punto de partida é a herdanza da Revolución Francesa, que nos di que a nación está vinculada á comunidade de cidadáns. Deste legado nacen diversas formas de entender a nación:

• Concepcións “subxectivas”: O concepto de nación fai depender a existencia dunha nación da vontade xeral, e isto conforma unha nación. Depende da subxectividade dos integrantes dunha comunidade. Se identificamos a nación cunha comunidade, e depende da vontade dos membros, posibilitamos a conexión con ideas liberais e democráticas porque a nación necesita que a vontade dita se exprese, se coñeza. Conectamos con estas ideas que permiten a expresión desta vontade. Un dos grandes teóricos é Ernest Renan, di que “a nación é un plebiscito cotiá”, está permanentemente en construción, preexistindo nos cidadáns.
• Concepcións “obxectivas”: Enténdese que a nación existe por si mesma, é algo tanxible, está aí, non depende da vontade dos membros da comunidade. Hai unha serie de características que fan que viva; a lingua, a historia, a tradición, etc.