O Movemento Obreiro e a Conflictividade Social (S. XIX)

Conflictividade Social e Movemento Obreiro

As condicións de vida da clase traballadora

Os principios liberais de contratación e salarios, o interese da burguesía por obter os máximos beneficios e a falta de regulamentación laboral fixeron que os traballadores industriais estivesen sometidos a duras condicións de traballo, caracterizadas por:

• Longas xornadas de traballo.
• Baixos salarios.
• Ausencia de dereitos.
• Sometemento ao ritmo da maquinaria.

O emprego de man de obra infantil e feminina foi moi abundante, pois o menor salario que recibían animou a súa contratación.

A reacción contra as máquinas: o ludismo

As primeiras protestas en España aconteceron en paralelo cos inicios da industrialización e a introdución das máquinas. Os obreiros reaccionaron coa destrución das fábricas e das máquinas, ás que consideraron as causantes da súa desgraza. Estas accións, denominadas ludistas, iniciáronse en Levante e posteriormente en Cataluña co incendio da fábrica "El vapor de Bonaplanta".

Estes movementos tratábanse de accións esporádicas, con escasa planificación, materializadas en actos violentos e destrutivos, que foron castigados polas autoridades. Eran actos puntuais e sen moita repercusión a longo prazo.

A protesta organizada: a folga

Cando as negociacións entre patróns e traballadores non conseguían poñer de acordo ás dúas partes, os xornaleiros e os obreiros empregaron a folga como o medio máis eficaz de loita. Trátase dun acto de forza dos traballadores para tentar conseguir dos patróns:

• Aumento dos salarios.
• Redución da xornada laboral.
• Melloras nas condicións de traballo.

Para que a folga triunfase, debíase planificar e contar co apoio dos traballadores e cos medios económicos para poder atender as necesidades dos obreiros en folga, ademais de non presentar reivindicacións inalcanzables.

Sociedades de resistencia e sindicatos de oficios

Os obreiros das fábricas formaron asociacións para a defensa dos seus intereses e para coordinarse na súa actuación fronte aos patróns.

Evolución legal das asociacións obreiras

Ao principio, a lexislación liberal prohibía a formación de asociacións. Por iso, as primeiras sociedades obreiras foron creadas baixo a aparencia de sociedades de carácter benéfico. Posteriormente, saíu unha lei que autorizaba a fundación das sociedades de socorros mutuos de obreiros, que tiñan como obxectivo loitar polas melloras salariais e a redución da xornada laboral.

Os gobernos moderados e conservadores prohibiron estas asociacións, mentres que os progresistas, máis tolerantes e demócratas, eran partidarios da súa legalización.

As novas ideoloxías obreiras

Na segunda metade do século XIX apareceron novas ideoloxías que tiveron unha fonda repercusión nos movementos sociais, especialmente o anarquismo e o socialismo marxista.

Anarquismo

Tivo unha grande influencia no movemento obreiro español. O seu obxectivo básico era a transformación revolucionaria e total da sociedade capitalista mediante:

• A destrución do Estado.
• A eliminación de calquera tipo de autoridade ou poder (político, económico, militar, etc.).
• A supresión da propiedade privada e a abolición do dereito de herdanza.
• Eliminación de todo tipo de diferenza socioeconómica.

A nova sociedade anarquista debía organizarse en comunas autónomas, onde a autoridade fose substituída por acordos libres e pactos solidarios entre os seus habitantes. Esta transformación debía ser feita polos propios traballadores. Os anarquistas desconfiaban da loita política como medio para lograr a transformación da sociedade, por iso practicaron a abstención e o retraemento electoral.

Socialismo Marxista

Os obxectivos marxistas centráronse en conseguir a transformación da sociedade capitalista. Para iso, había que ter en conta que:

• As condicións materiais e económicas determinan e modifican as condicións sociopolíticas dunha comunidade.
• A loita de clases é o medio máis eficaz para a modificación da sociedade.
• Estes cambios debían ser feitos polo proletariado, organizado en sindicatos ou partidos obreiros.
• Os traballadores debían conquistar o poder e utilizar o Estado como instrumento de nivelación social.

Unha vez no poder, o proletariado debía impoñer medidas de forza, coma a expropiación da propiedade privada e dos medios financeiros. Lograda a colectivización e socialización dos medios de produción, todos os individuos deberían ter iguais condicións de vida.

Sindicatos e partidos obreiros

Nun proceso de crecemento e expansión, os sindicatos de oficio deron paso ás federacións locais e aos sindicatos xerais nos que se integraron todos os oficios do país. A isto sumouse a creación de partidos obreiros para a mellora da clase obreira.

A Federación Rexional Española da AIT

Co obxectivo de potenciar a unión e a loita dos traballadores pola súa emancipación en todo o mundo, a Asociación Internacional de Traballadores (AIT) fundouse en 1864. Posteriormente, fundaríase en Barcelona a Federación Rexional Española (FRE), unha organización federativa constituída por distintas seccións obreiras e integrada na AIT. A maioría destas seccións aceptaron e defenderon as consignas anarquistas. A FRE expandiuse por toda España, provocando temor nos empresarios e políticos liberais.

As organizacións anarquistas

O anarquismo caracterizouse pola súa división, tanto ideolóxica coma práctica. Uns foron partidarios de centrar a actuación no terreo sindical e de crear organizacións que defendesen os principios colectivistas e antiautoritarios, mentres que outros optaron por defender as súas ideas a través de accións directas e violentas.

A finais do século XIX, as federacións locais anarquistas mantíñanse moi activas, pero foron incapaces de integrarse nunha única organización. Despois da Semana Tráxica (1909), e debido á reacción anarquista, fundouse a Confederación Nacional do Traballo (CNT). A CNT chegou a ser a principal asociación sindical nestas décadas iniciais do século **XX**. O apoio social máis amplo estivo entre o campesiñado e o proletariado industrial. En clandestinidade, e ante a actitude dalgúns líderes da CNT, os máis radicais crearán a Federación Anarquista Ibérica (FAI).

As organizacións socialistas marxistas

Destacan o Partido Socialista Obreiro Español (**PSOE**), que foi fundado clandestinamente por socialistas madrileños e contaba cun periódico, *El Socialista*. Tamén destaca a Unión Xeral de Traballadores (**UXT**), que foi constituída como federación de sindicatos socialistas.

No nacemento destas organizacións destacou **Pablo Iglesias**, gran figura do socialismo español. Unha das características destas organizacións foi a estreita interdependencia entre o partido e o sindicato. Posteriormente fundarase o Partido Comunista de España (**PCE**), resultante da fusión do Partido Comunista Español e do Partido Comunista Obreiro Español.

As sociedades obreiras católicas

Ante o avance do anarquismo e do socialismo entre as clases traballadoras, a xerarquía eclesiástica, contando co apoio de sectores conservadores, promoveu a creación de sociedades obreiras católicas.