A Linguaxe Galego-Portuguesa e as Cantigas de Amigo

As linguas romance e o galego-portugués

Os conceptos do galego, castelán, francés... non existen, aplicados ás diferentes linguas durante a Idade Media. Na etapa medieval, a verdadeira diferenza estaba entre o latín (lingua de alta cultura e da Igrexa) e o romance. Nos textos romanos non rexistramos as fórmulas galego e/ou portugués á lingua falada e escrita dos trobadores. O romance que falamos na actualidade, coas transformacións do longo dos séculos, naceu ao norte e sur do río Miño e espallouse por Portugal, polo que se denomina a lingua medieval galego-portugués. O galego-portugués é o resultado da evolución do latín vulgar falado no noroeste peninsular durante os séculos V a VIII, cuxo nacemento é paralelo ao de outras linguas que configuran o conxunto das linguas romance ou románicas. O texto que se considera máis antigo é a cantiga de mal dicir que comeza <> de Johán Sóarez de Pavia en 1201. O avance da reconquista tivo como consecuencia a expansión lingüística.

Cantigas de amigo: Caracterización temática

• Se observamos a voz narrativa presente, pódese observar que é unha voz feminina, polo que temos que ter en conta que é unha cantiga de amigo, porque a voz narrativa presente neste xénero trobadoresco é sempre a voz dunha muller.
• A voz dunha muller nova, a amiga, que nos presenta os seus sentimentos cara ao namorado, o amigo, que está ausente nese momento.
• Os dous protagonistas, a amiga (a voz narrativa) e o amigo, viven unha relación amorosa. Esta relación pode xurdir desde tres posibilidades fundamentais:

1. A perspectiva do amor feliz ou satisfeito.
2. A perspectiva do amor infeliz ou insatisfeito.
3. As dificultades, obstáculos ou prohibicións con respecto á relación.

Diante da relación amorosa, rexistramos unha ampla posibilidade de estados emocionais:

• Feliz e apaixonada pola chegada do amigo.
• Resentida e vingativa cara a el, xa por non acudir á cita prometida ou porque dubida da súa fidelidade.
• Anhelante e vulnerable, etc.

A beira do amigo e da amiga, aparecen outros coprotagonistas, principalmente a nai, que ás veces impide o encontro amoroso, pero outras veces é a verdadeira confidente da paixón da súa filla. Tamén pode aparecer a irmá ou irmás e as amigas da protagonista como confidentes da relación amorosa.

A paisaxe manifesta un especial relevo nos cantares de amigo como marco do relato ou como unha forte carga simbólica, de xeito que a protagonista chega a interrogar aos elementos da natureza. Nas cantigas de amigo pódese suxerir danza xunto cos elementos da natureza, como promesa do amor eterno.

Clasificación das cantigas de amigo

1. Cantigas directamente dirixidas ao amigo.
2. Cantigas dirixidas indirectamente ao amigo. Aquí caben numerosas posibilidades: dirixidas a un auditorio indeterminado, ás amigas, aos elementos da natureza, etc.
3. Barcarolas: cando hai referencias ao mar, aos barcos.
4. Bailadas: se atopamos referencias ao baile.
5. Cantigas de romaría: cando a acción referida ten lugar nos arredores dunha ermida, santuario.

Paralelismo nas cantigas de amigo

1. Paralelismo literal: repetición case literal dun verso, introducindo sinónimos.
2. Paralelismo estrutural: retoma unha construción sintáctica e rítmica en lugares preestablecidos dentro do texto.

A primeira destas posibilidades está no uso do leixapren, que consiste en repetir o último verso da primeira estrofa como primeiro da terceira, e o último da segunda co primeiro da cuarta, etc.