Inicio / Apuntamentos / Lingua e literatura /

Variedades lingüísticas e fenómenos fonéticos do galego

Lingua e literaturaActualizado o 3,63 KB

Resumo

O documento explica as variedades lingüísticas dunha mesma lingua segundo o tempo, a zona, o nivel social, o grupo, a situación e a norma estándar. Tamén recolle os principais fenómenos fonéticos e morfolóxicos do galego, con exemplos de cada un, como a harmonización vocálica, a epéntese, a paragoxe, a síncope ou a gheada.

Puntos clave

  • As variedades lingüísticas son os diferentes modos de falar dentro dunha mesma lingua.
  • Variedade diacrónica: diferenzas na lingua ao longo do tempo; variedade diatópica: diferenzas segundo a zona xeográfica.
  • Variedade diastrática: distínguese en nivel alto, medio e baixo segundo a formación; as xergas son léxicos propios dun grupo social.
  • Variedade diafásica: depende do contexto, distinguindo rexistro formal e coloquial.
  • A variedade estándar ou normativa é a de maior prestixio social, usada na escrita e en contextos formais.
  • A harmonización vocálica é a influencia da vogal tónica sobre a pretónica (ex: pedir, murmurar).
  • A epéntese insire unha vogal, xeralmente i, entre dúas vogais que forman hiato (ex: aldeia, ceo).
  • A gheada consiste na aspiración do fonema oclusivo velar sonoro.

Ponte á proba

Variedades Lingüísticas do Galego

As variedades lingüísticas son os diferentes xeitos de falar que se dan no interior dunha mesma lingua, e que responden a diversos factores:

  • Variedade Temporal ou Diacrónica

    Refírese ás diferenzas na lingua ao longo do tempo. Exemplo: galego actual vs. galego medieval.

  • Variedade Xeográfica ou Diatópica

    Son as variedades dialectais segundo os trazos lingüísticos de cada zona.

  • Variedade Social ou Diastrática

    Distínguese por niveis:

    • Nivel alto: falantes con estudos superiores, que empregan cultismos.
    • Nivel baixo: falantes con menor formación académica, que usan vulgarismos.
    • Nivel medio.

  • Xergas

    Manifestan a vontade dun grupo social de diferenciarse dos demais, empregando un léxico específico.

  • Variedade Situacional ou Diafásica

    Está condicionada polos factores que integran o contexto lingüístico: canle (oral ou escrita), interlocutores (ex: papi ou martín), tipo de mensaxe, tema/código, situación comunicativa (ex: pronunciar un discurso, falar con colegas no bar). Distínguese entre Rexistro formal vs. Rexistro coloquial. Todos dispoñemos dun repertorio lingüístico para cambiar de rexistro.

  • Variedade Estándar ou Normativa

    Dende que hai gramáticas, é a que goza de maior prestixio dende o punto de vista social, xa que é a empregada na escrita e nos contextos formais.

Fenómenos Fonéticos e Morfolóxicos do Galego

  • Harmonización Vocálica

    Tamén coñecida como asimilación e disimilación, é a influencia da vogal tónica sobre a pretónica. Ex: anduriña, pedir, murmurar, acaso.

  • Epéntese

    Aparición dunha vogal (xeralmente i) entre outras dúas que forman hiato. Ex: aldeia, ceo, cheo.

  • Paragoxe

    Adición dunha vogal ao final dunha palabra, xeralmente e. Ex: eue, mare, petare, mame.

  • Síncope

    Perda dunha vogal, especialmente en posición pretónica, cando vai precedida de consoante oclusiva ou fricativa, seguida dunha líquida. Ex: interese, verán, dereito.

  • Metátese

    Cambio de lugar dalgún fonema na palabra.

  • Prótese

    Adición dun a antietimolóxico ao comezo da palabra. Ex: amoto, afoto.

  • Aférese

    Supresión dun son ao comezo da palabra. Ex: inda, lamed, alicates.

  • Anaptixe

    Tipo especial de epéntese. Ex: Inglaterra.

  • Apócope

    Perda da última parte da palabra. Ex: hoxe, san, casa.

  • Palatalización

    Proceso fonético que transforma un son nun palatal. Ex: queixón.

  • Labialización

    Influencia dunha consoante labial sobre a vogal pretónica. Ex: remedio, badeixo.

  • Variante Diatópica

    Solucións morfolóxicas propias de determinadas áreas e diferentes da norma.

  • Localismo Léxico

    Solucións morfolóxicas propias de determinadas áreas e que están incorporadas no galego normativo.

  • Gheada

    Trazo dialectal que consiste na aspiración do fonema oclusivo velar sonoro. Ex: logho, miñe.

  • Seseo

    Non aparición do son interdental en certas comunidades de falantes. Ex: chafarís, polisón, zapato.

Descargar

PDF Word HTML

Preguntas frecuentes

Que é a variedade diatópica?

É a variedade lingüística segundo a zona xeográfica, formada polos trazos lingüísticos propios de cada área, como as variedades dialectais.

Que é a epéntese?

É a aparición dunha vogal, xeralmente i, entre outras dúas que forman hiato. Exemplos son aldeia e ceo.

Que diferencia hai entre rexistro formal e coloquial?

O rexistro formal emprégase en contextos solemnes ou escritos, mentres que o coloquial se usa na conversa cotiá e informal, segundo a situación comunicativa.

Ponte á proba

Tarxetas de repaso

Preme nunha tarxeta para ver a resposta.

Test

1. Como se chama a variedade lingüística que depende da zona xeográfica?
2. Que fenómeno consiste en inserir unha vogal, xeralmente i, entre dúas vogais que forman hiato?
3. Que trazo dialectal consiste na aspiración do fonema oclusivo velar sonoro?
4. Que variedade é a de maior prestixio social, usada na escrita e en contextos formais?
5. Que fenómeno é a adición dunha vogal ao final dunha palabra, xeralmente e?
6. Que fenómeno consiste na supresión dun son ao comezo da palabra?

Preguntas xeradas con IA a partir do documento: comproba as respostas co texto.