Isabel II: Liberalismo e Democracia en España

Os inicios do reinado e o carlismo

En 1835, nas principais cidades de España producíronse numerosos motíns, pronunciamentos e levantamentos estimulados polos liberais radicais e pola situación orixinada pola guerra carlista. Os ideais que defendían os carlistas eran os seguintes: poder do rei por delegación divina ("... rei pola gracia de Deus e non pola gracia da soberanía nacional..."), tradicionalismo e mantemento dos foros, entre outros. Estes ideais están recollidos nun eslogan carlista: "Relixión, Patria e Rei...".

A Constitución de 1837

O triunfo dos motíns populares e o pronunciamento das tropas liberais permitiron o acceso ao goberno dos progresistas. Restauraron a Constitución de 1812 e as leis do Trienio Liberal. Convocaron Cortes constituíntes para establecer as bases do noso sistema político. Nesas Cortes, os progresistas, de acordo cunha boa parte dos moderados, crearon a Constitución de 1837 (doc. 2) co obxectivo de manter a estabilidade política e a alternancia dos partidos no poder.

A Constitución de 1837 establecía:

• Soberanía nacional ("sendo a vontade da Nación revisar en uso da súa soberanía... as Cortes serán... decretan e sancionan a seguinte Constitución").
• Cortes bicamerais formadas por Congreso e Senado, que posúen iniciativa legal e son colexisladores.
• Declaración ampla de dereitos e liberdades individuais.

A Constitución de 1845 e o moderantismo

En 1843, os progresistas son desprazados do poder. O apoio real deu o goberno aos moderados. Convocaron Cortes constituíntes para establecer as novas bases do sistema político. Crearon a Constitución de 1845 (doc. 3), inspirada no liberalismo doutrinario.

Estableceu:

• Soberanía compartida entre o rei e as Cortes ("que sería da nosa vontade e a das Cortes do Reino... vimos en decretar e sancionar a seguinte Constitución...").
• O rei exerce o poder executivo, comparte coas Cortes o lexislativo, designa os membros do goberno, os senadores e ten a capacidade de disolver e suspender as Cortes case sen ningunha limitación.
• Restrición de dereitos e liberdades individuais.
• Catolicismo de Estado.
• Un modelo centralizado e xerarquizado.

A Revolución Gloriosa e o liberalismo democrático

O carácter cada vez máis ultramoderado dos gobernos provocou o descontento incluso dentro das filas moderadas, que levaron a cabo diversos levantamentos coa axuda dos progresistas. En 1868, a revolución coñecida como a Gloriosa (doc. 5), as forzas opositoras a Isabel II ("as forzas militares mandadas por Prim, Serrano e Topete pronúncianse en Cádiz...") expulsaron os Borbóns do trono de España e abriuse a posibilidade de configurar un novo sistema político de acordo co interese das clases medias e dos principios do liberalismo democrático.

Este novo sistema propoñía:

• Unha ampla declaración de dereitos e liberdades individuais, entre os que destacan a liberdade de prensa sen censura previa ("muda a prensa").
• Soberanía popular: o poder deriva única e exclusivamente da vontade, libremente expresada dos seus habitantes.
• Eleccións levadas a cabo por sufraxio universal para establecer o noso sistema político ("... sufraxio universal bota os alicerces da nosa rexeneración social e política").

Conclusión: Progresistas, Moderados, Demócratas e Republicanos

En conclusión, o reinado de Isabel II foi unha etapa na que se distinguiron diversas formas de goberno. No doc. 3, Fernando Garrido destacou os aspectos máis importantes de cada modelo político:

• Os progresistas estableceron a soberanía nacional; o poder deriva única e exclusivamente, libremente expresada, da maioría dos seus habitantes ("O rei, segundo eles, éo porque a nación quere que o sexa...").
• Os moderados modificaron o sistema de acordo cos seus intereses e os da aristocracia e alta burguesía ("... satisfacer os desexos das clases acomodadas, e unha pequena parte das medias"). Estableceron a soberanía compartida; o rei comparte o poder coas Cortes ("... o rei ten o seu dereito a ser soberano, pero o pobo tamén ten dereito a intervir co rei"). Declararon un Estado confesional e a restrición de dereitos e liberdades individuais.
• Os demócratas, inspirados nos ideais do liberalismo democrático, estableceron a soberanía popular e unha ampla declaración de dereitos e liberdades individuais recollida na Constitución de 1869.
• Os republicanos proclamaron a República o 11 de febreiro de 1873 tras o fracaso do reinado de Amadeo de Savoia e da monarquía democrática. Organizaron unha república federal. A xefatura do Estado correspondíalle ao presidente da República, que tiña o poder da relación entre os distintos poderes ("no canto do rei, un consello ou xunta federal composta...").