A Industria en España e Galicia: Crise, Reestruturación e Actualidade

Crise e Reestruturación Industrial (1975-1985)

Crise Industrial

Causas da Crise Industrial

Causas Externas

• Encarecemento da enerxía (crise de 1973).
• Esgotamento do ciclo tecnolóxico anterior e paso á III Revolución Industrial.
• Novas tecnoloxías: microelectrónica, informática, telecomunicacións.
• Novos sectores industriais: robótica, aeronáutica.
• Novos sistemas de produción flexible: descentralización fronte a concentración.
• Novas características da demanda: máis esixente en calidade e deseño.
• Mundialización da economía e competencia dos NPI.

Causas Internas

• Deficiencias estruturais da industria española: especialización en sectores maduros.
• Conxuntura histórica: incerteza durante a transición.

Consecuencias da Crise Industrial

• Peche de empresas.
• Descenso da produción e dos beneficios.
• Aumento da débeda e do paro.
• Descende a achega industrial ao PIB e consolídase a posición semiperiférica no contexto mundial.

A Reestruturación Industrial

Reconversión Industrial

• Actuacións:
  • Axuste oferta/demanda.
  • Regulacións de persoal.
  • Saneamento financeiro.
  • Reorientación da produción.
  • Novos sistemas de organización e xestión.
• Sectores maduros.
• Resultados:
  • Redución do emprego.
  • Máis afectadas as ramas metalmecánicas e a gran empresa.

Reindustrialización

• Modernización tecnolóxica.
• Novas actividades para maior diversificación: ZUR (1983): Galicia, Asturias, Nervión, Barcelona, Madrid, Cádiz.
• Resultados: positivos pero insuficientes.

A Industria en Galicia

Proceso de Industrialización en Galicia

• Desenvolvemento do sector naval e conserveiras.
• Actuacións do goberno:
  • Polos de Desenvolvemento (A Coruña, Vigo).
  • Grande Área de Expansión Industrial de Galicia (1975).
• 1957: Citröen Hispania en Vigo.
• 1960: Chegada de multinacionais alimentarias.

Estrutura e Áreas Industriais de Galicia

• Escaso desenvolvemento do sector secundario.
• Concentración ao longo do Corredor Atlántico.
• Sectores:

  • Construción Naval

    • Ferrol, Vigo.

  • Industria Automobilística

    • Vigo, Santiago.

  • Sector Alimentario

    • Conservas, conxelados, lácteos, augas minerais.

  • Industria da Madeira

    • Empresas grandes (FINSA, Santiago) e pequenas e medianas diseminadas polo territorio.

  • Téxtil e Confección

    • Arteixo-A Coruña, Vigo-Redondela, Ourense, Lalín, Santiago, Ferrol.

A Industria Española na Actualidade

Recuperación Industrial (1985-2007)

Incorporación á Comunidade Europea

• Retos:
  • Mercado competitivo.
  • Normativa industrial comunitaria.
  • Supresión de monopolios.
  • Fin das axudas estatais ás empresas.
• Vantaxes:
  • Aumento do mercado para os produtos españois.
  • Desaparición de aranceis.
  • Entrada de innovacións e de capital estranxeiro.

Cambios da Terceira Revolución Industrial

• Novas tecnoloxías:
  • Tecnoloxías da información.
  • Microelectrónica.

• Cambios

  Na Produción Industrial

  • Telemática ou TICs.
  • Automatización.
  • Instrumentos de precisión.
  • Sectores complementarios: novos materiais, biotecnoloxía.
  • Enerxías renovables.

  Na Estrutura Industrial

  • No sistema de produción:
    • Descentralización:
      • División do proceso de produción en fases e establecementos separados.
      • Empresas multiplanta.
      • Subcontratación.
      • Redes de empresas (pemes).
    • Flexibilización produtiva: fabricación de series de produtos diferentes a prezos rendibles.
  • No tamaño das empresas: redúcese.
  • No emprego industrial:
    • Aumento da cualificación.
    • Automatización dos procesos.
    • Desregulación do mercado laboral: precariedade (mercado secundario).
  • Terciarización da industria: servizos á produción.

  Na Localización Industrial

  • Difusión de empresas para reducir custos.
  • Concentración da tecnoloxía e da cualificación (áreas centrais).

Manifestacións da Recuperación Industrial

• Papel fundamental para o impulso do desenvolvemento global.
• Persistencia de problemas produtivos, estruturais, territoriais, ambientais.

A Produción Industrial Actual

Sectores Industriais Maduros

• Metalurxia Básica e de Transformación Metálica

  Industria Siderúrxica

  • Integral: produción de aceiro a partir de ferro nun alto forno (Asturias).
  • Non integral: aceiro a partir de ferralla en forno eléctrico (País Vasco, Cantabria, Cataluña).

  Industria de Transformados Metálicos

  • Produción de maquinaria (triángulo Barcelona-País Vasco-Madrid).

• Electrodomésticos de Liña Branca

  • Especialización, concentración, diversificación (Navarra, Aragón, Cantabria, País Vasco).

• Construción Naval

  • Galicia, Cantabria, País Vasco, Andalucía.

• Industria Téxtil, do Coiro e do Calzado

  • Cataluña, Comunidade Valenciana.
  • Fibras químicas: grandes empresas, participa capital estranxeiro, tecnoloxía.
  • Confección: minifundismo empresarial, dispersión, abundante man de obra.

Sectores Industriais Dinámicos

• Automóbil

  • Sufriu reconversión e necesita axustes graduais.
  • Multinacionais.

• Sector Químico

  • Importancia do capital estranxeiro.
  • Pouca competitividade.
  • Escasa capacidade investigadora.

  Petroquímica ou Química de Base

  • Puertollano, Cartaxena, Alxeciras, Huelva.

  Química de Transformación

  • País Vasco, Cataluña, Madrid.

• Sector Agroalimentario

  • Coexisten industrias pequenas e multinacionais.

Sectores Industriais de Alta Tecnoloxía

• Dependencia do exterior en investigación e tecnoloxía.
• Predominio da pequena e mediana empresa: escasa competitividade.
• Escasa adaptación da man de obra e do sistema educativo á demanda empresarial.
• Localización en medios innovadores (parques tecnolóxicos ou científicos):
  • No contorno de cidades: unión de centros de investigación e empresas.
  • Aspecto morfolóxico-urbanístico: parcelas pequenas, baixa densidade de edificios, calidade ambiental, servizos complementarios, infraestruturas.
  • Localización: proximidade de metrópoles e cidades medias.
  • Relación co contorno: motores de desenvolvemento.
• Resultados:
  • Atracción de empresas nos contornos favorables (Madrid, Barcelona).
  • Escasa difusión das novidades por partir das multinacionais.
  • Acentuación dos desequilibrios espaciais.

Estrutura Actual da Industria

• Dimensión inadecuada das empresas:
  • Maioría de pequenas e medianas: flexibles pero pouco competitivas.
• Escasa investigación: reducido investimento en I+D.
• Tecnoloxía insuficiente e dependente.
• Consecuencias: baixa produtividade e calidade, prezos altos, pouca competitividade.

Localización Industrial Actual

Factores Actuais de Localización

• Diminúe a importancia da proximidade aos recursos naturais.
• Ampliación das áreas de venda (menor dependencia dos mercados locais).
• Mellora dos transportes e comunicacións.
• Dispoñibilidade de man de obra.
• Acceso á innovación e á información: medios innovadores.
• O territorio que proporciona vantaxes competitivas: recursos, contorno empresarial, axentes sociais.

Tendencias: Difusión e Concentración Industrial

Difusión da Industria cara a Espazos Periféricos

• Problemas das grandes concentracións industriais (deseconomías de aglomeración).
• Melloras tecnolóxicas: separación xestión/produción.
• Novas estratexias do capitalismo para aumentar beneficios.
• Desenvolvemento da industrialización endóxena.
• Deslocalización:
  • Sectores maduros.
  • A escala mundial, nacional e interrexional.

Atracción dos Espazos Centrais

• Novas tecnoloxías / Xestión / Servizos á produción.
• Concentración a escala mundial, nacional, intrarrexional.

Áreas Industriais Actuais

Áreas Industriais Desenvolvidas

• Espazos centrais das áreas metropolitanas: Madrid, Barcelona.
• Afundimento ou reconversión de sectores maduros.
• Revitalización industrial: Madrid, Barcelona.
• Empresas innovadoras e multinacionais: alto valor engadido, mercado amplo, cualificación.
• Terciarización da industria: parques industriais.

Áreas e Eixes Industriais en Expansión

Coroas Metropolitanas

• Difusión ou relocalización de industrias tradicionais procedentes da área central: polígonos industriais.
• Atracción de empresas innovadoras: parques tecnolóxicos.

Franxas Periurbanas

• Relocalización de industrias nas cidades próximas.
• Polígonos de naves pegadas.

Eixes de Desenvolvemento Industrial

• Nacionais: Val do Ebro, Mediterráneo.
• Rexionais: Madrid-provincias limítrofes, Tordesillas-Valladolid-Palencia.

Áreas Rurais

• Pequenas empresas: talleres de produción tradicional.
• Empresas relocalizadas.
• Empresas autóctonas.
• Empresas innovadoras co apoio da administración local.

Áreas e Eixes Industriais en Declive

• Sectores industriais maduros en crise que sufriron a reconversión.
• Dificultades para a reindustrialización.
• Media ou baixa cualificación da man de obra.
• Deterioro do medio.
• Agravamento pola incorporación á UE.
• Consecuencias da desindustrialización: emigración, perda da competitividade, posición periférica.

Áreas de Industrialización Inducida e Escasa

• Inducida: Aragón, Castela e León, Andalucía: enclaves desenvolvidos incapaces de difundir a industria.
• Escasa: Castela-A Mancha, Estremadura, Baleares, Canarias: sectores tradicionais de escaso valor engadido en empresas pouco competitivas.

Política Industrial Actual

Marco e Obxectivos da Política Industrial

Marco

• Crecente apertura ao exterior: UE, mundialización da economía.
• Risco de deslocalización e necesidade de aumentar a competitividade.
• Diminución da intervención estatal.
• 1995: desaparición do INI, creación da SEPI (Sociedade Estatal de Participacións Industriais).
  • Obxectivo: modernización e reconversión.
• Privatización de empresas rendibles.
• Obxectivos marcados pola UE: competitividade e sostibilidade.
• Participación das CC.AA.: Conferencias Sectoriais de Industria e de Pemes.

Obxectivos

• Competitividade.
• Equilibrio territorial.
• Sostibilidade.

Política Sectorial Industrial

• Obxectivo: solventar a excesiva especialización en sectores maduros e o insuficiente desenvolvemento da alta tecnoloxía.
• Medidas:
  • Culminación da reconversión e reindustrialización.
  • Creación de observatorios industriais.
  • Apoio da UE a sectores expostos a competencia exterior: téxtil, automóbil, aeroespacial.

Política Estrutural Industrial

• Obxectivo: solucionar problemas de escasa competitividade e escasa internacionalización das empresas.
• Medidas:
  • Mellorar o inadecuado tamaño das empresas:
    • Apoio ás pemes.
    • Apoio ás grandes empresas.
  • Fomento da investigación, innovación e tecnoloxía (Plan Nacional de I+D+i).
  • Aumento do gasto en I+D.
  • Mellora da investigación.
  • Transferencia da investigación universitaria e científica ás empresas.
  • Participación en programas internacionais de investigación (Programa Eureka).
  • Impulso da investigación e da innovación en empresas (Programa PROFIT) e en sectores concretos (Plataformas Tecnolóxicas).
  • Extensión social das TICs (Programa Avanza).
  • Impulso da internacionalización empresarial de empresas, imaxe e produtos españois.

Política Territorial Industrial

Política de Promoción Industrial

• Lei de Incentivos Rexionais: compensacións ao investimento en áreas desfavorecidas.

Política de Desenvolvemento Endóxeno

• Bases:
  • Microplanificación.
  • Apoio ás pemes locais.
  • Fomento da innovación e da información.
• Estratexias:
  • Axencias de Desenvolvemento Rexional e Axencias de Desenvolvemento Local.
  • Administracións rexionais e locais + axentes económicos e sociais.
• Sociedades para o Desenvolvemento Industrial (SODI).
• Resultados: modestos (sectores con escasa capacidade innovadora).
• Distritos industriais ou clusters: redes de pemes especializadas nun sector ou produto.

Política Ambiental Industrial

Loita contra os Problemas Ambientais

• Desenvolvemento Sostible

  • Utilización racional dos recursos.

• Contaminación do Medio

  • Prevención dos efectos negativos da industria.
  • Promoción da investigación (industria verde ou ecolóxica).
  • Medidas correctoras (auditorías ambientais).

• Degradación do Valor Estético da Paisaxe

  • Rehabilitación.

Protección do Patrimonio Industrial

• Plan de Patrimonio Industrial (2000).