Historia xeolóxica e relevo da Península Ibérica

O relevo actual da Península Ibérica é o resultado dunha historia xeolóxica de millóns de anos na que se alternaron fases oroxénicas con outras de calma, nas que predominaron a erosión e a sedimentación.

Era Arcaica (Precámbrico)

Emerxeu do mar unha banda arqueada de noroeste a sueste, formada por lousas e gneis, que comprendía case toda a actual Galicia.

Era Primaria (Paleozoico)

Tivo lugar a oroxénese varisca. Dos mares que cubrían a maior parte da Península xurdiron as cordilleiras variscas, formadas por materiais silíceos como o granito, a lousa e a cuarcita. Ao leste formouse o Macizo Hespérico, convertido en zócolo ou meseta inclinada cara ao Mediterráneo. Ao noroeste apareceron os macizos de Aquitania, Catalano-Balear e do Ebro; ao sueste, o Macizo Bético-Rifeño. Todos eles convertéronse en zócolos.

Era Secundaria (Mesozoico)

Predominaron a erosión e a sedimentación. Continuou o aplanamento das cordilleiras variscas. A inclinación do zócolo da Meseta permitiu unha cobertura non moi potente de materiais sedimentarios plásticos: calcaria, arenito e marga. Depositáronse enormes espesuras de sedimentos en fosas mariñas situadas nas actuais zonas pirenaicas e béticas.

Era Terciaria (Cenozoico)

Produciuse a oroxénese alpina, coas seguintes consecuencias:

• Levantáronse as cordilleiras alpinas: xurdiron os Pirineos (entre os macizos de Aquitania, Hespérico e do Ebro) e as Cordilleiras Béticas.
• Formáronse as depresións prealpinas paralelamente ás novas cordilleiras: a depresión do Ebro, paralela aos Pirineos, e a depresión do Guadalquivir, paralela ás Béticas.
• En primeiro lugar, a Meseta pasou a inclinarse cara ao Atlántico.
• En segundo lugar, formáronse os bordos montañosos da Meseta, orixinando a parte oriental da Cordilleira Cantábrica e o Sistema Ibérico. No bordo sur da Meseta, o empuxe das Cordilleiras Béticas levantou Serra Morena.
• Por último, o zócolo da Meseta experimentou fracturas e fallas: os bloques levantados formaron o Macizo Galaico, o Sistema Central e os Montes de Toledo.
• Nesta era tamén se orixinaron as Illas Canarias debido a erupcións volcánicas submarinas.

Era Cuaternaria

Producíronse o glaciarismo e a formación de terrazas fluviais:

• O glaciarismo afectou ás cordilleiras máis altas, dando lugar a glaciares de circo e de val: os glaciares de circo situáronse nas cabeceiras dos vales e os glaciares de val escavaron o curso fluvial dándolle forma de «U».
• As terrazas fluviais son froito das alternancias climáticas do Cuaternario. Na Península, as máis características son as formadas polos ríos Douro, Texo, Guadiana, Guadalquivir e Ebro.