Historia da Literatura Galega: Autores, Obras e Correntes do Século XX

Literatura galega no século XX

Xeración do Risco e a súa contribución

A Xeración do Risco (1908) cultivou a sátira social e tres etapas de formación: a interse das correntes estéticas, a galeguización e as irmandades da fala. Despois da guerra, abandona o galeguismo. Destacan a historia do galeguismo e a obra O porco de pé (1928), sátira dos personaxes que chegan a ser alcalde, tamén narrativa breve (O lobo da xente) e teatro (O bufón del rei).

Castelao (1886-1950)

Colaborou co GN para crear caracteres diferentes, con compromiso coas clases populares e temática da vida do pobo. O humor vincúlase a unha intención moral. Foi escritor e debuxante (Cousas da vida), publicou a primeira memoria dun esclavo (22 + Cousas, 26) e 44 pezas acompañadas da súa ilustración. Poco a poco centrouse na política. Despois da guerra, os vellos non deben namorarse (1943).

Ramón Otero Pedrayo (1888-1976)

Cultura e memoria imprescindibles, obra máis ampla de Galicia. Dous grupos: o realista, con temas reais de Galicia (Os camiños da vida), e o culturais, coa evolución da conciencia galega arredor de si (30). Outros: Lousada Cuevillas, dedicado especialmente á tarefa investigadora. Prosa e ensaio: Prosas galegas (62).

Finais do século XX

Outros autores xa consolidados: Ferrín, con escritos e imaxinantes da época. Característica principal: os problemas de Galicia, o mundo dos soños, a promoción da violencia, o amor e Arthur, os arraianos (91). Carlos Casares: linguaxe depurada e simple, temas de conflito social e estado da alma humana. O sol do verán (2002), Ilustrísima (1980).

Autores novos

Anos 40: Agustín Fernández Paz, Alfredo Conde. Anos 50: Suso de Toro, Manuel Rivas. Anos 60: Xosé Carlos Caramés.

Dúas tendencias

Exploración de novas formas narrativas: un grupo de escritores seguirá modelos actuais para crear unha novela de quiosco, o xénero máis consolidado, e a novela policíaca (O primeiro crime en Compostela). A ciencia ficción non recibiu consolidación, pero temos achegas como Hipogrifo (94), Anton Risco ou Reportaxe cósmica. Igual pasou co western, un xénero aberto, a morte de Frank González e coa narrativa erótica, con escaso éxito.

Narrativa infantil e xuvenil: introdución do ensino nos anos 80; autores convértense en especialistas. As flores radioactivas, Aire negro, Mutacións xenéticas: sobrevivos?.

A narrativa está enraizada na tradición: materia de Gran Bretaña, O amor de Arthur (Ferrín), Galván en Saor, Darío Xohán.

Narrativa histórica

Atención a G.C., Agosto do 36 (Xosé Fernández Ferreiro), Que me queres, amor? (Manuel Rivas).

Temática realista: Polaroid (Suso de Toro), Os correres de patacas (Manuel Rivas).

Prosa

3676: G.C., A xente da barreira (50), editorial galega.

Fole (386): reelaboracións de tradición oral e popular, temas de misterio, a nosa cultura, lendas, bruxas e demos.

Dúas etapas: A luz do candil (54), Terra brava (55), unidos por un fío argumental; Contos da néboa (73), Historias que ninguén cre (81), temática extraterrestre.

Blanco Amor (1979): obra posguerra, visión histórica de Galicia (Ourense, fin do século XIX, sociedade xerarquizada, 1ª persoa), A esmorga (59), moitas renovacións. Biosvardos (62): nenos que sofren na vida. Xente ao lonxe (72), familia de obreiros.

Cunqueiro (1981): mestra os mitos clásicos, orientais e atlánticos coa tradición do pobo galego. Sentido do humor. Dúas liñas: mundo pop galego, breves relatos cheos de fantasía, realismo e humor (Escola de menciñeiros, 60); Xente de aquí e de acolá (71), Os outros feirantes (79). Liña novelística: Merlín e familia (55), As crónicas do Sochantre (56), Se o vello Simbad vivise as illas (61).

Neira Vilas (28): temas explícitos dos máis humildes, opresión das vilas, caciques. Memorias dun neno labrego (61), Rapaz protagonista como aqueles anos do Moucho, retrata o mundo da posguerra. Xente no Rodicio (65): Galicia explícita, economía, marxinación, emigración. Querido Tomás (80): emigración.