Guerra Civil e Franquismo en España: Historia, Causas e Consecuencias
Guerra Civil Española
GUERRA CIVIL
- Fracaso do golpe de Estado e comezo dunha guerra civil de tres anos.
- 1936: Comezo da guerra e batalla de Madrid.
- 1937: Intervención estranxeira e vitorias dos nacionais no norte.
- 1938-1939: Ofensivas rivais e final da guerra.
- Internacionalización da guerra civil: conflito entre fascismo e democracia (contexto europeo): fascismo e comunismo. Principio de non intervención (incumprido).
- Apoios da República: URSS, Francia, México e as Brigadas Internacionais.
- Apoios nacionais: Italia e Alemaña.
- Evolución sociopolítica e ideolóxica: No bando republicano continúa a indecisión entre a revolución social (CNT) e a guerra (PCE). No bando nacional verificáronse as forzas políticas no "Movemento Nacional" (FE-JONS). Sentáronse as bases legais e institucionais para a instauración do réxime caudillista.
Réxime Franquista
RÉXIME FRANQUISTA
- Fundamento ideolóxico, político e institucional.
- Concentración de poderes na figura de Franco, subordinando o poder lexislativo e o xudicial ao executivo.
- Agrupación das forzas políticas (carlistas, monárquicos, CEDA, FE-JONS) nun único partido.
- Apoio eclesiástico (nacionalcatolicismo), presente na educación e na vida pública.
- Censura.
- Exército como instrumento de disuasión fronte aos inimigos do réxime.
---> 1936-1945: etapa fascista
---> 1945-1959: illamento internacional
- Durante a etapa fascista: "Fuero del Trabajo" (inspirado na "Carta di Lavoro").
- A partir de 1945 perda da influencia fascista (Falanxe). España trata de achegarse aos "aliados": "Fuero de los Españoles", "Ley de Referéndum Nacional", "Ley de Sucesión en la Jefatura del Estado". Pretenden aceptar certos aspectos liberais (dereitos persoais, sufraxio universal en certas ocasións, etc.).
- Ata os anos 50: política económica autárquica. Pretensións: mellora das industrias e abastecemento de materias primas. INI, principal instrumento da política autárquica. Fracaso dos resultados pretendidos.
- Plan de Estabilización (1959): abandono da autarquía, acelerada industrialización (Planes de Desarrollo), notable crecemento. Ministros do Opus Dei.
- Consecuencias negativas: desigualdades rexionais (éxodo cara a Cataluña, Madrid, País Vasco e tamén o estranxeiro).
- O "desarrollismo" estivo unido a fenómenos de especulación, degradación dos medios urbanos, etc., debido á falta de control e á toma de decisións que favorecían os intereses individuais.
- Excesiva dependencia dos investimentos exteriores, da emigración e do turismo.
Durante esta etapa a evolución política foi escasa. Unicamente algunhas medidas timidamente liberalizadoras (Lei de Prensa ou Lei Orgánica do Estado), limitadas pola represión e a exclusión política. Pretendíase a perpetuación do franquismo, polo que a integración na Comunidade Europea (desexada polo empresariado) facíase inviable.
Oposición, Conflitos Sociais e Políticos
OPOSICIÓN, CONFLITOS SOCIAIS E POLÍTICOS
- Interese, tras o final da Segunda Guerra Mundial, por organizar un movemento guerrilleiro promovido polo PCE (Maquis). Fracaso pola falta de respaldo internacional (Guerra Fría, anticomunismo).
- PSOE e republicanos (minoritarios), nunha oposición á liña anticomunista.
- Reunión en Múnich en 1962, momento no que a oposición do interior cobra forza fronte á do exterior.
- O PCE é a forza mellor organizada, aínda que illada e escasa. Disolve a guerrilla pola súa inviabilidade e céntrase en combater o réxime desde os sindicatos verticais.
- A partir da reorganización do movemento obreiro (fundación de CCOO a principios dos 60) adquire importancia a oposición ao franquismo, con conflitos sociais de carácter político pola falta de mecanismos de participación.
- A partir do 68, reivindicacións por parte dos universitarios.
- Os nacionalismos cobran forza xunto ás revolucións universitarias.
- A "política cultural" do franquismo caracterizouse pola censura política e relixiosa. A maioría dos intelectuais españois eran opostos ao réxime e, a partir da nova Lei de Prensa de 1966, utilizan diversas plataformas de expresión legal.
Exames: Segunda República, Guerra Civil e Oposición ao Franquismo
EXAMES: Evolución política da República ata o golpe de Estado:
- As diferentes etapas que marcan a vida política da Segunda República, en consonancia cos resultados electorais de 1931, 1933 e 1936.
- Caracterización das principais forzas políticas e os seus respectivos apoios sociais e institucionais.
- As políticas aplicadas en cada unha das etapas, atendendo esencialmente aos ámbitos mencionados nos documentos: rexional, educativo, relixioso e agrario.
Os textos seguintes teñen como tema central a oposición ao réxime franquista.
- A oposición ao franquismo como combate contra un réxime autoritario instaurado tras o seu triunfo nunha guerra civil.
- A diversidade das formas de organización e a loita da oposición á ditadura franquista, desde a guerrilla ata a articulación de forzas políticas.
- Evolución cronolóxica dos movementos da oposición en función dos diferentes contextos, desde a posguerra ata os preludios da transición democrática.
- A variedade dos ámbitos nos que se manifestou a oposición: estudantes, traballadores, partidos políticos.
- Liñas políticas inspiradas e conducidas pola oposición, destacando o protagonismo no interior do PCE.
- O golpe de Estado de 1936, que inicia unha guerra civil, como clímax da confrontación.
Os documentos seguintes tratan sobre a guerra civil.
- O conflito bélico en termos ideolóxicos, como loita antifascista e/ou anticomunista, segundo a percepción de cada bando. As principais diferenzas políticas entre os contendentes en ámbitos como a relixión, a educación, o socioeconómico..., que xa marcaran a traxectoria da Segunda República e que acabarían conducindo á guerra.
- A internacionalización da Guerra Civil, incumprindo o compromiso de non intervención, que reflicte as respectivas sintonías ideolóxicas de republicanos e sublevados cos apoios estranxeiros cos que contaron, mencionando as súas características.
- A diferente evolución política nas zonas republicana e "nacional", insistindo nas disensións que marcaron a vida da Españra republicana (revolución/guerra) e o crecente protagonismo nela do PCE, así como no proceso de construción, na segunda, dun réxime de partido único, militar e caudillista, que sentaría as bases para a instauración da ditadura franquista.
- As referencias á evolución estritamente bélica do conflito son pertinentes sempre que non se convertan no principal fío argumental da composición e sexan válidas para ilustrar algúns aspectos abordados nos documentos (participación estranxeira, triunfo franquista...).