A Guerra Civil Española: Causas e Consecuencias

A derrota das dereitas nas eleccións de 1936 e o medo á revolución social propiciaron a elaboración de proxectos golpistas de carácter militar. Os grupos conservadores viron no exército o único medio para poder facer fronte ao que consideraban a ameaza do comunismo.

Baixo a dirección de Emilio Mola, os militares golpistas foron concretando as accións e o papel de cada un deles; e o 17 de xullo de 1936, as tropas do protectorado español de Marrocos subleváronse contra o Goberno da República, e ao día seguinte fixérono na Península.

Entre o 18 de xullo de 1936 e o 1 de abril de 1939 tivo lugar a Guerra Civil entre españois enfrontados en dous bandos: azuis, nacionais ou fascistas contra vermellos, antiespañois ou comunistas.

Os dous bandos enfrontados na Guerra Civil entendían de modo oposto a súa participación no conflito.

Para os protagonistas da sublevación, esta foi definida como un Alzamento Nacional de apoio espontáneo, popular e civicomilitar, protagonizado polos sectores defensores da relixión, a unidade da patria e a propiedade privada.

Para o Goberno da República e as forzas da Fronte Popular que o apoiaban, a acción dos militares non era máis que unha rebelión contra a orde legalmente establecida e contra as reformas que se reiniciaron a partir de febreiro de 1936.

As forzas políticas, económicas e sociais tiveron que posicionarse a favor dun dos bandos en conflito desde o inicio da guerra.

A favor da República estiveron: a maioría dos xenerais do exército de Terra, a mariñeiría, a Aviación, a Garda de Asalto, as masas obreiras urbanas das cidades industriais, os xornaleiros do sur da península e a pequena burguesía urbana.

No documento nº 1, vemos como Dolores Ibarruri, coñecida como La Pasionaria, (activa militante comunista, elixida deputada por Asturias nas eleccións de 1936), chama aos traballadores a defender a República e as liberdades, e á unión de todos os antifascistas.

A favor dos sublevados estiveron: oficiais intermedios do exército de terra, a Garda Civil (agás en Barcelona), as masas católicas e conservadoras, os pequenos e medianos propietarios agrícolas; entre os apoios aos sublevados destacou o da Igrexa, que cualificaba o movemento militar como unha cruzada contra o comunismo en defensa da fe católica.

Implicacións Internacionais da Guerra Civil

A Guerra Civil orixinou implicacións internacionais. Os dous bandos pediron axuda en material bélico, así o Goberno da República pediu axuda a Francia, e os sublevados (Franco e Mola) pediron axuda a Hitler e Mussolini.

A pesar de que as principais nacións europeas, tratando de evitar que a guerra española se convertese nun conflito internacional, acordaron en Londres non tomar parte no conflito e constituír un Comité de Non Intervención, non se cumpriu o pactado.

Así, as potencias fascistas como Alemaña, Italia e Portugal, apoiaron aos sublevados (bando nacional), por motivos ideolóxicos e políticos.

Mentres que as principais democracias occidentais e a URSS axudaron ao bando republicano. Así podemos citar a Francia, Gran Bretaña, México, a Unión Soviética, así como as Brigadas Internacionais, formadas por voluntarios procedentes de diversos países para combater a favor da democracia.

No documento nº 2 vemos reflectida precisamente esta situación, onde o ministro de Asuntos Exteriores italiano fala das dúas frontes, cunha están alemáns e italianos, con outra franceses, belgas e rusos.

Evolución Política Durante a Guerra

A evolución política das dúas zonas foi distinta, e así no bando republicano foron permanentes as disensións e a división e caracterizouse pola fragmentación do poder, mentres que no bando nacional instaurouse un réxime de partido único.

Así, durante os tres anos da guerra sucedéronse os seguintes gobernos no bando republicano: o Goberno de Xosé Giral; o Goberno de Largo Caballero e o Goberno de Xoán Negrín.

O principal obxectivo de Largo Caballero era unificar os esforzos de todas as forzas políticas e sociais para facer fronte á guerra e reconstruír o Estado Republicano. No seu Goberno entraron a formar parte republicanos de esquerda, socialistas, comunistas e tamén anarquistas.

Tensións Internas no Bando Republicano

As tensións entre os distintos partidos non desapareceron, e estaban provocadas por unha cuestión de prioridades: Facer a guerra e a revolución ao mesmo tempo? Primeiro gañar a guerra e logo facer a revolución? Que tipo de república instauraría a revolución?.

Como vemos no documento nº 3 a CNT-FAI defendían que a revolución e a guerra eran inseparables, e que todo o que se diga en sentido contrario é a contrarrevolución reformista.

O PCE (Partido Comunista), defendía que primeiro se debía gañar a guerra como garantía para poder facer despois a revolución; como vemos no documento nº 4, o PCE non estaba de acordo coa CNT (Confederación Nacional de Traballadores), e contesta nese documento ás acusacións de contrarrevolucionarios que lles facía a CNT-FAI (Federación Anarquista Ibérica).

Largo Caballero, como se desprende do documento nº 5, mantiña que primeiro debía gañarse a guerra e despois podía falarse de revolución.

Unificación e Ditadura no Bando Nacional

A diferenza do que sucedía no bando republicano, na zona nacional produciuse a progresiva configuración dun réxime ditatorial baixo a autoridade suprema de Franco.

Os militares sublevados crearon a Xunta da Defensa Nacional en Burgos. O seu obxectivo fundamental era a coordinación militar das columnas militares e civís, baixo un mando único, sendo elixido como candidato, Franco.

Tras a supresión de todas as forzas políticas republicanas, Franco, xefe do Estado e Xeneralísimo dos Exércitos, converteuse ademais en xefe do movemento político organizado a partir de FE-XONS.

Todas as forzas políticas, despois dalgunhas protestas dos monárquicos e da Falanxe, acabaron por asumir a unificación, sobre todo porque lles unía a súa posición antiliberal, antimarxista e a lealdade ao levantamento militar.

No documento nº 6 vemos como Franco o 20 de abril de 1937 asina o Decreto de Unificación no que Falanxe Española intégrase na unidade política creada “Falange Tradicionalista y de las Jons”, quedando disoltas as demais organizacións políticas.

Fin da Guerra e Consecuencias

As tropas de Franco gañaron finalmente a Guerra Civil, firmando Franco o último parte de guerra o 1 de abril de 1939, como vemos no documento nº 7.

O saldo da guerra foi moi negativo en todos os ámbitos (numerosos mortos; danos materiais cuantiosos; desenvolvemento económico truncado etc.), miles de españois marcharon cara ao exilio e en España instaurouse un réxime ditatorial, dirixido por Franco, que duraría case 40 anos.