Glosario de Termos de Xeografía Física e Meteoroloxía

- Aluvión: material case sempre detrítico, como gravas, areas ou cantos, que forma depósitos sedimentarios de orixe fluvial. Transportados polos ríos, sufriron o desgaste progresivo das súas aristas.

- Meseta: gran superficie plana, horizontal ou lixeiramente basculada, elevada con respecto ao nivel do mar e que apenas presenta accidentes topográficos. En España é a unidade principal do relevo peninsular, resto dun antigo macizo herciniano, arrasado pola erosión e deformado polo movemento alpino que fixo xurdir os seus sistemas interiores e os rebordos montañosos.

- Tectónica de placas: teoría que explicou a deriva continental e outros fenómenos. A superficie exterior da Terra consiste en aproximadamente dez bloques ou placas ríxidas. Estas transportan os continentes e os fondos oceánicos, están en constante movemento e son a causa de moita actividade xeolóxica. Existen tres tipos de movemento: separación, converxencia e deslizamento.

- Cordilleiras de pregamento: grandes elevacións montañosas que presentan formas escarpadas e pendentes. Durante a orogenia alpina produciuse o pregamento de materiais calcarios, depositados polo mar no Mesozoico (era secundaria). Poden ser de dous tipos: cordilleiras intermedias, nos rebordos do zócalo (exemplo: Sistema Ibérico, parte oriental da Cordilleira Cantábrica) e cordilleiras alpinas, nas fosas mariñas profundas (exemplos: Pireneos e Béticas).

- Cuncas sedimentarias: depresións afundidas na era terciaria, enchidas con sedimentos arxilosos e calcarios. Poden ser de dous tipos: cuncas de zócalo, por afundimento do zócalo (graben: depresións do Duero, Tajo e Guadiana), e depresións prealpinas (depresión do Ebro e do Guadalquivir).

- Aridez: termo que indica sequidade, falta de humidade. O índice de aridez establece a relación entre as chuvias e o poder desecante da evaporación, representada polas temperaturas. Pódese medir con índices como o de Gaussen ou o de De Martonne.

- Barlovento: aba dun relevo montañoso que, pola súa orientación respecto ao vento dominante, queda exposta ao fluxo ascendente do aire. A aba de sotavento, pola contra, queda exposta ao fluxo descendente.

- Inversión térmica: situación atmosférica anómala na que a temperatura do aire é máis fría no solo que en altura. É típica do inverno, con situación anticiclónica, en topografías onde se estanca o aire durante varios días, como os fondos dos vales e as cuncas. Provoca néboas baixas, orballo ou xeadas ao amencer.

- Isóbara: isoliña que, nun mapa meteorolóxico, une os puntos que teñen a mesma presión atmosférica ao nivel do mar. Habitualmente represéntanse os múltiplos de 4 hPa (hectopascais) ou mb (milibares), unidade de medida da presión. Cando o seu valor supera o da presión normal (1013 mb) constitúen anticiclóns; cando se sitúa por debaixo, borrascas.

- Isohieta: isoliña imaxinaria que une puntos con iguais valores de precipitacións, nun mapa no que se expresen as cantidades de precipitación recibida por áreas.

- DANA / DINA / Gota fría: DANA e DINA son acrónimos de «depresión illada en niveis altos» da atmosfera. É unha «gota fría» que se illou e desprendeu do jet stream e provoca habitualmente choivas torrenciais por mor da convección atmosférica. É cada vez máis habitual nos períodos desde finais de primavera ata comezos do outono na cunca mediterránea, onde a mestura de aire quente en superficie e aire frío en altura dá lugar a situacións atmosféricas treboentas.