Galego medieval: diglosia e separación no século XIII
O galego medieval
O galego medieval: Na primeira parte da Idade Media (séculos IX–XII) o latín era a lingua de prestixio: a lingua da Administración e da Igrexa, e a única que se empregaba na escrita. En contraste, na comunicación oral espontánea, isto é, nos ámbitos familiar e coloquial, todo o mundo falaba xa o romance (galego-portugués).
Nesta época, polo tanto, atopamos unha situación de bilingüismo social na que o latín era a lingua alta, a lingua das funcións con máis prestixio, e o galego-portugués a lingua baixa, inferior en prestixio pero falada por toda a sociedade. Esta distribución lingüística de funcións, máis ou menos estable, recibe o nome de diglosia.
No século XIII o galego comeza a disputarlle ao latín as funcións nobres, converténdose en lingua de escritura. Galicia vive daquela un período de monolingüismo, no cal o galego-portugués se emprega en todos os contextos e funcións. Asistimos á etapa de máximo esplendor da nosa lingua, aínda que no eido político comeza a supeditación a Castela.
Dende o século IX ata o XIII, Galicia vivirá un período de esplendor económico e político, ademais de cultural. Ata o século XIII, a importancia política de Galicia entre os reinos cristiáns peninsulares é enorme e a cultura da Galicia medieval vese reflectida tamén na produción literaria. O predominio político e cultural de Galicia converten a súa lingua galega nunha das linguas internacionais da lírica trobadoresca.
No século XIII comeza a supeditación política de Galicia á coroa de Castela, cos reinados de Fernando III o Santo e o seu fillo Alfonso X o Sabio. A burguesía urbana galega non chega a consolidarse como unha clase social poderosa e iníciase o proceso de penetración do castelán.
Separación das falas do norte e do sur do Miño
Ten lugar no século XIII debido a factores políticos. Na primeira metade do século XII, a nobreza portuguesa, ante a ameaza da poderosa nobreza galega e da diocese compostelá, únese ao redor de Afonso Henriques e consegue a independencia de Portugal. No século XIII, Lisboa convértese na capital do novo estado; mentres tanto Galicia queda integrada na monarquía castelá-leonesa.
Esta separación política acentuará a separación lingüística, aínda que a fronteira idiomática non se consolidará ata os séculos XIV e XV.
Notas estilísticas e de contido: O texto foi corrixido ortográfica e gramaticalmente, axustando a capitalización e a puntuación, e engadíronse énfases (, ) para mellorar a lectura e a optimización SEO sen eliminar nin truncar contido.