Fin do Franquismo: Crise, Oposición e Transición á Democracia

Final do Franquismo

Os últimos anos do franquismo foron os máis axitados. A prosperidade económica dos anos 60, freada pola crise económica de 1973, fixo xurdir unha ansia xeral de cambio e maiores liberdades.

O ano 1973 resultou especialmente grave para Franco e o seu réxime. O deterioro físico do ditador e as dificultades económicas e políticas anunciaban a fin.

O Goberno de Carrero Blanco

Así, en 1973, Franco continuaba exercendo a xefatura do Estado, pero cedeu a presidencia do Goberno ao seu máis fiel colaborador: Luís Carrero Blanco, o home da súa máxima confianza, que representaba o inmobilismo a todos os niveis.

Pero o Goberno presidido por Carrero case non tivo tempo de se estrear, porque o 20 de decembro de 1973 falecía vítima dun atentado de ETA.

Este magnicidio político afectou profundamente a Franco, xa que Carrero representaba a continuidade do réxime e a fidelidade á persoa e obra de Franco.

No documento nº 1 vese o extracto do comunicado no que ETA reivindica o atentado como “xusta resposta revolucionaria da clase traballadora” e refírese tamén a Carrero Blanco como “garante da continuidade do sistema franquista”.

Aumento da Oposición

Tras a morte de Carrero incrementouse a oposición ao réxime, tanto en sectores tradicionalmente fieis ao franquismo como nas forzas que se opuxeran desde os seus inicios.

• Diversos políticos e intelectuais do réxime pretenderon unha transformación cara a posicións máis democráticas. A maioría deles formaron parte do grupo Tácito (pseudónimo co que os seus compoñentes asinaban a maior parte dos artigos xornalísticos).
• Na Igrexa, tradicional apoio do réxime, tamén aumentaron as críticas e o distanciamento.
• No Exército, a oposición estivo representada pola Unión Militar Democrática, que defendía que o exército non fose un obstáculo no camiño cara á democracia.
• Os obreiros e os universitarios aumentaron tamén a súa actividade en contra do réxime, a través de folgas e protestas agravadas pola crise económica e a falta de liberdades.

Nos documentos nº 2 e 3 vese o aumento do número de folgas dende o ano 1971 ata o ano 1975, así como a viñeta alusiva á crise económica en España en 1975, na que se pode apreciar todos os sectores (construción, téxtil, agrícola etc.) en crise, motivada fundamentalmente pola dependencia tecnolóxica do estranxeiro, o elevado endebedamento da empresa pública e o aumento do desemprego.

A Xunta Democrática

Ante o clima de malestar social existente, os partidos e organizacións antifranquistas iniciaron un proceso de unidade para restablecer a democracia en España. En xullo de 1974, por iniciativa de Santiago Carrillo (líder do Partido Comunista) constituíase en París a Xunta Democrática, que, como vemos no documento nº 5, propugnaba a formación “dun Goberno provisional que substituíse ao actual para devolver […] o recoñecemento das liberdades […] propugnaba tamén a amnistía absoluta […] a legalización dos partidos sen exclusións”, etc.

Inmobilismo do Réxime

A pesar de todo, o réxime non cedía e no documento nº 4 vemos como J. A. Girón de Velasco, ao ser nomeado presidente da Confederación Nacional de Excombatientes, en novembro de 1974, reivindica o espírito do alzamento de xullo de 1936 e a necesidade de pechar o paso aos que queren arrebatar a vitoria.

Ademais, aínda en agosto de 1975, aprobouse unha nova lei antiterrorista que ampliaba a aplicación da pena de morte, e en varios consellos de guerra ditáronse 11 penas de morte para acusados de actos terroristas, o que orixinou numerosas condenas do réxime franquista de todas as instancias (bispos, Papa, gobernos estranxeiros etc.).

Morte de Franco e Inicio da Transición

Finalmente, o 20 de novembro de 1975 morre Franco, sendo presidente do Goberno Carlos Arias Navarro, que fora nomeado tras a morte de Carrero Blanco.

Morto Franco, foi proclamado rei de España o día 22 de novembro de 1975 Xoán Carlos de Borbón, seguindo as disposicións establecidas por Franco.

Xoán Carlos, no seu primeiro discurso, puxo de manifesto a súa intención de transformar o sistema político español.

O Goberno de Arias Navarro

Iniciou o seu reinado mantendo como presidente a Arias Navarro, pero este goberno defendía a permanencia do modelo franquista e paralizaba todo intento de reforma.

Precisamente no documento nº 6, no artigo de Arnaud de Borchgrave na revista Newsweek en abril de 1976, recóllese a necesidade dunha reforma e a ineficacia de Arias Navarro para levala a cabo, dada a súa fidelidade ao réxime franquista.

O Goberno de Adolfo Suárez e a Lei para a Reforma Política

Así pois, ante a ineficacia de Arias Navarro para afrontar as reformas democráticas que pretendía levar a cabo Xoán Carlos, e as presións deste, fixeron que Arias Navarro presentase a súa dimisión en xullo de 1976, e o rei designou entón a Adolfo Suárez presidente do Goberno.

Entre as medidas reformistas adoptadas por Suárez destacan a aprobación dunha amnistía para todos os presos políticos, a ampliación da tolerancia pública e as negociacións para legalizar os partidos políticos, sendo a Lei para a Reforma Política a culminación do programa de reformas de Suárez.

A devandita lei foi enviada ás Cortes e aprobada maioritariamente en novembro de 1976. Deste modo, as últimas Cortes franquistas votaron a súa autodisolución.

Tras a aprobación polas Cortes, a Lei de Reforma Política foi sometida a referendo en decembro de 1976, cuns resultados que mostraban claramente a vitoria do proxecto reformista de Suárez.

A devandita lei, como vemos no documento nº 7, recolle que “a democracia baséase na supremacía da lei, expresión da vontade soberana do pobo, a composición das Cortes polo Congreso e o Senado, a elección dos deputados por sufraxio universal…”.

Iniciábase así unha nova etapa en España, pois esta lei supón implantar a democracia en España e acabar co sistema franquista.