Espazo Xeográfico Español: Diversidade Xeomorfolóxica

ESPAZO XEOGRÁFICO ESPAÑOL

1. O espazo xeográfico español

España é un país de tamaño medio (505.789 km²) e comprende:

• A España peninsular, situada entre dous continentes e dúas masas de auga.
• O Arquipélago Balear, situado no Mediterráneo.
• O Arquipélago Canario, situado no Atlántico.
• Os territorios africanos do norte de África.

1.1. A España insular

Abarca os dous arquipélagos: o Balear, que, a excepción de Menorca, é unha prolongación do sistema Bético e cuxo pico máis alto é o Puig Major, na Serra de Tramontana; e as Illas Canarias, situadas a 100 km do continente africano, de relevo volcánico e onde se atopa o pico máis alto de España, o Teide.

2. O relevo peninsular

O relevo é o conxunto de formas que presenta a superficie terrestre e é o resultado de dous procesos:

• Fenómenos endóxenos: estruturas xeolóxicas orixinadas polas forzas internas da Terra. Destacan a orogénese, proceso de formación de montañas e cordilleiras debido aos movementos das placas tectónicas, e a epirroxénese, o levantamento gradual dunha chaira ou mesa.
• Fenómenos exóxenos: modelado realizado por axentes externos (atmosféricos e biolóxicos) e a sedimentación.

2.2. Características do relevo peninsular

• A forma maciza dada pola anchura peninsular (1.094 km).
• Costas rectilíneas case sen accidentes xeográficos, o que limita a influencia do mar.
• Elevada altitude media (660 m). A cidade máis alta é Ávila (1.071 m) e a máis baixa é Alacante.
• Disposición periférica do relevo montañoso.

3. Unidades morfoestruturais

• Zócalos: chairas xurdidas polo arrasamento das cordilleiras da Era Primaria. Están compostas por materiais duros (granitos e sílices) que se fracturan ante os empuxes orogénicos. Son a base da Meseta Central.
• Macizos rexuvenecidos: formacións da Era Primaria que se elevaron de novo na Terciaria. Son graníticos e silíceos e están redondeados pola erosión. Forman os relevos interiores da Meseta, o Macizo Galaico e a parte occidental da Cordilleira Cantábrica.
• Depresións / cuncas sedimentarias: fosas que datan da Era Terciaria, recheadas con sedimentos calcarios ou arxilosos durante a Terciaria e o Cuaternario. Forman as depresións do Ebro e do Guadalquivir (depresións prealpinas) e tamén as depresións do Douro, Tajo e Guadiana (afundimento do zócalo).
• Cordilleiras de pregamento: representan cordilleiras de gran altitude, xurdidas durante a Era Terciaria polo pregamento alpino. Pregaron materiais sedimentarios de orixe mariña da Era Secundaria. Forman os Pireneos, as Cordilleiras Béticas, etc.

4. Períodos xeolóxicos

4.1. Era Arcaica ou Precámbrica (4.000 a 600 Ma)

Emerxe unha banda montañosa arqueada de NO a SE (a actual Galicia) e puntos illados do Sistema Central e dos Montes de Toledo. Orogenia Huroniana.

Este macizo foi arrasado pola erosión e cuberto polos mares paleozoicos.

4.2. Era Primaria ou Paleozoica (600-225 Ma)

Orogénese Hercínica. Dos mares que cubrían a maior parte da península xorden as cordilleiras hercinianas, formadas por materiais duros (granito, pizarra e cuarcita). Nelas atópase o Macizo Hespérico, arrasado pola erosión nesta mesma etapa e convertido nun zócalo inclinado cara ao Mediterráneo. Tamén aparecen os Macizos de Aquitania, do Ebro, Catalano-Balear e Bético-Rifeño (p. 29); todos eles son arrasados e convertidos en zócalos.

4.3. Era Secundaria ou Mesozoica (225-68 Ma)

É un período de calma xeolóxica no que predominaron a erosión e a sedimentación. A erosión seguiu desgastando os macizos hercinianos. A sedimentación depositou materiais calcarios.

Resumo do espazo xeográfico español

España é un país europeo de tamaño MEDIO (505.987 km²) e comprende: a España peninsular, situada entre dous continentes e entre dúas masas de auga; o Arquipélago Balear, situado no Mediterráneo; o Arquipélago Canario, situado no Atlántico; e os territorios africanos.

4.4. Era Terciaria ou Cenozoica I (68-1,7 millóns de anos)

• É a responsable en gran medida do relevo peninsular.
• Levántanse as cordilleiras alpinas ao prегarse os materiais depositados nas fosas pirenaica e bética. Xorden os Pireneos e as Cordilleiras Béticas.
• Fórmanse as depresións prealpinas (vales do Ebro e do Guadalquivir).
• A Meseta: inclínase cara ao Atlántico e fórmanse os rebordes montañosos da Meseta. A Meseta experimentou un proceso de fracturas e fallas que deu lugar a un relevo en germánico formado por zonas elevadas (horsts) e afundidas (grabens).
  • Os bloques levantados deron lugar ás cordilleiras do reborde montañoso.
  • Os bloques afundidos deron paso ás depresións fluviais.
  • As fallas deron lugar a actividade volcánica (Campo de Calatrava, Olot, Ampurdán e Cabo de Gata).

4.5. Era Cuaternaria (1,7 millóns de anos á actualidade)

• Glaciarismo:
  • Glaciarismo de circo
  • Glaciarismo de val
• Terrazas fluviais: franxas planas e elevadas situadas nos márxenes dun río. A súa orixe débese ás alternancias climáticas do Cuaternario. As máis características son as formadas polo Douro, Tajo, Guadiana, Guadalquivir e Ebro.