Tarifa oficial establecida como dereito de alfándega que grava as mercadorías importadas. É un sistema empregado co fin de protexer a produción nacional fronte á competencia da produción exterior. Hoxe existen acordos entre distintos países consistentes na redución ou supresión dos aranceis.
AUTARQUÍA:
Política dos países que tenden voluntariamente á autosuficiencia económica por medio dos recursos nacionais, potenciando a propia produción e restrinxindo as importacións ao máximo. Adoptada polo goberno español desde a posguerra ata 1959.
BALANZA COMERCIAL:
Diferenza entre exportacións e importacións. En España foi tradicionalmente deficitaria, déficit que se compensa na balanza de pagamentos coa venda de servizos (turismo) e cos investimentos de capital estranxeiro en España.
BALANZA DE PAGAMENTOS:
Documento que rexistra as operacións económicas dun país co resto do mundo durante un período de tempo, anotando os ingresos e gastos de cada operación. Da diferenza xorde un saldo positivo ou negativo.
DÉFICIT COMERCIAL:
Situación económica desfavorable, inversa á de superávit, consistente en que o volume de gastos sobrepasa o de ingresos.
DEMANDA:
Intención dunha colectividade de mercar ou solicitar un servizo ou ben en cantidades determinadas segundo o seu prezo e rendas.
ECONOMÍA SOMERXIDA:
Actividade económica que se mantén á marxe das normas legalmente establecidas para regular a produción ou comercialización de bens.
EXPORTACIÓN:
Conxunto de mercadorías que envía un país a outro no marco dunha transacción comercial. Estimula a produción xa que se expande o mercado, polo que é unha fonte de divisas importante.
GRAN EMPRESA:
Aquelas que teñen máis de 500 traballadores.
IMPORTACIÓN:
Entrada de mercadorías nun país procedentes do exterior. Xunto coas exportacións forman a balanza comercial dun país, onde se manifesta o grao de dependencia que este presenta con respecto ao exterior.
INFLACIÓN:
Importante alteración no nivel xeral de prezos a causa dunha distorsión entre o diñeiro circulante e a circulación xeral de bens. A oferta non pode satisfacer a demanda global cos prezos existentes. Normalmente maniféstase cunha alza de prezos que reflicte unha depreciación da moeda.
MONOPOLIO:
Situación de competencia imperfecta na que unha unidade económica de gran escala controla un aspecto do mercado fixando unilateralmente os prezos. Este dominio do mercado tende a elevar os prezos e a restrinxir a produción, obtendo cuantiosos beneficios. Isto conduce a que moitos Estados intenten controlalo por medio de leis antimonopolistas.
OFERTA:
Cantidade dun ben ou servizo que se ofrecerá á venda cun prezo estipulado.
PEQUENA E MEDIANA EMPRESA (PEME):
Organización que aglutina empresas de menos de 500 traballadores. Segundo a normativa comunitaria, son as empresas que empreguen menos de 250 traballadores, cun volume de negocios que non exceda os 40 millóns de € e que o 25% ou máis do seu capital non pertenza a unha empresa que non cumpra estes requisitos.
PRODUTO INTERIOR BRUTO (PIB):
Valor total de todos os bens e servizos finais xerados nun país. É igual á suma dos valores monetarios do consumo, o investimento bruto, as compras de bens e servizos polo Estado e as exportacións netas dun país durante un ano determinado.
TRANSNACIONALIZACIÓN:
Proceso polo que as empresas dun determinado Estado superan as fronteiras estendendo as súas actividades a outros países. As empresas multinacionais responden a esta realidade do sistema capitalista.
TURISMO:
Conxunto de relacións e fenómenos relacionados coas viaxes de finalidade recreativa.
1. Causas da Terciarización
Aumento do nivel de vida.
Mecanización das tarefas agrarias.
Terciarización da industria.
Desenvolvemento de actividades terciarias que impulsan servizos.
Incremento dos servizos públicos.
Crecente incorporación da muller ao traballo.
2. Características do Sector Terciario
2.1. Heteroxeneidade dos servizos
a) Clasificación básica:
Servizos privados ou de mercado.
Servizos públicos ou de non mercado.
b) Subsectores:
Servizos á empresa (asesoría, estudos de mercado, publicidade, I+D).
Servizos de distribución (transportes, comunicacións, correo, comercio).
Servizos ao consumidor (hostalería, restauración, ocio, cultura).
2.2. Outras características do sector terciario en España
Dominio das empresas de servizos: comerciais, servizos ás empresas, turismo, transporte.
Maioría de pemes.
Man de obra en servizos: 66% da poboación activa. Contraste cualificación/non cualificación.
Achega ao PIB: 67%. Pode ocultar desequilibrios territoriais ou polarización económica.
Encarecemento dos servizos. Progresiva substitución de servizos por bens ou pola autoprestación.
Incorporación das novas tecnoloxías: servizos novos e novas formas de prestalos.
3. Desequilibrios Territoriais
Factores que xeran diferenzas:
Volume de poboación.
Grao de urbanización.
Niveis de desenvolvemento e de renda.
a) Grao de terciarización:
Maior: CC. AA. especializadas en turismo, centros administrativos, Ceuta e Melilla.
Menor: CC. AA. agrarias e agroindustriais.
b) Peso desigual nas achegas ao PIB:
Servizos máis cualificados (destinados ás empresas): Madrid, Barcelona, Biscaia, Zaragoza.
Servizos relacionados co consumo: áreas turísticas.
Servizos pouco cualificados (persoais, administrativos, asistenciais): no resto.
Transportes e Comunicacións
1. O Sistema de Transporte e a Súa Importancia
Modos:
Terrestre.
Marítimo.
Aéreo.
Sistema de transporte:
Medios: elementos móbiles.
Infraestruturas: construcións fixas.
Funcións:
Políticas.
Demográficas.
Económicas.
Sociais.
Culturais.
Internacionais.
Influencia dos transportes na organización territorial:
Transporte e territorio interactúan.
O transporte reflicte desequilibrios espaciais e económicos.
O transporte é un factor de desenvolvemento.
As redes de transporte vertebran o territorio.
2. Características e Problemas
Medio físico desfavorable ao que hai que adaptarse. Incremento de custos e redución da rendibilidade.
Redes terrestre e aérea radiais.
Predominio da estrada no tráfico interior de pasaxeiros e mercadorías.
Modernización técnica desde a década de 1980 e incorporación de Sistemas Intelixentes de Transporte.
Desequilibrios territoriais na accesibilidade e intensidade do tráfico.
Impacto do sistema de transporte sobre o medio: espacial, acústico, visual, contaminación, ecosistemas…
Necesidade de mellorar a integración da rede de transportes española na europea e mundial.
Mellora das conexións coa UE. Fondos europeos para mellorar infraestruturas.
Aproveitar a posición xeográfica nun mercado mundial globalizado.
3. Política de Transporte
3.1. Marco da política de transporte
a) Descentralización das competencias sobre transporte:
Estado: Transporte internacional, terrestre que discorra por máis dunha comunidade, mariña mercante, portos e aeroportos comerciais, espazo e transporte aéreo, correos e telecomunicacións.
CC. AA.: Transporte terrestre que discorra pola súa comunidade, portos e aeroportos non comerciais, comunicacións por cable.
b) Política de transporte da UE. Obxectivos:
Reequilibrar o peso entre os distintos modos de transporte.
Fomentar as redes transeuropeas de transporte. Cohesión económica e cohesión social.
Conseguir un sistema de transporte sostible.
3.2. Plan Estratéxico de Infraestruturas de Transporte (PEIT), 2005-2020
Obxectivos:
Sistema de transporte equilibrado e eficaz.
Sostibilidade ambiental.
Competitividade económica.
Medidas:
Corrixir a radialidade da rede española.
Equilibrar o excesivo peso da estrada.
Mellorar a eficiencia, optimizar o uso das infraestruturas, desenvolvemento do SIT.
Asegurar a accesibilidade equitativa ao transporte de todas as persoas e territorios.
Sostibilidade ambiental.
Integración con Europa e inserción no tráfico mundial.
4. Os Modos de Transporte
4.1. Transporte por estrada
Reparto de competencias entre Estado, CC. AA., deputacións e cabidos.
Deseño radial da rede de estradas peninsular con algún eixe transversal.
Maior densidade de tráfico de viaxeiros e mercadorías por estrada.
Características técnicas de diferentes calidades.
Desequilibrios territoriais en densidade, intensidade e accesibilidade.
Actuacións ambientais: reducir a contaminación, estradas verdes.
Plan Estratéxico de Infraestruturas de Transporte para:
Aumentar a accesibilidade de todo o territorio.
Favorecer os eixes transversais para desconxestionar os radiais (Cantábrico, autovías N-S, L-O).
Necesidade de maior integración coa rede de estradas da UE.
Mellora da conexión con Portugal e Francia.
Potenciación dos eixes transpirenaicos e eixes transcantábricos de gran capacidade.
4.2. Transporte Ferroviario
Reparto de competencias entre Estado e CC. AA.
ADIF: empresa que administra, explota e mantén a rede ferroviaria por encarga do Estado.
RENFE (viaxeiros, mercadorías, alta velocidade), FEVE (vía estreita).
Tres redes:
Rede convencional.
Rede de alta velocidade.
Rede de vía estreita.
Necesidade de reorientar o tráfico de viaxeiros e mercadorías: Proximidades para viaxeiros, AVE.
TECO (Trens Expresos de Contedores).
Características técnicas con moitas diferenzas.
Desequilibrios territoriais en equipamentos e accesibilidade por ferrocarril.
Actuacións ambientais para integrar o ferrocarril na paisaxe, reducir o efecto barreira e o ruído.
Plan Estratéxico de Infraestruturas de Transporte. Obxectivos:
Dotación a todo o territorio de accesibilidade ferroviaria.
Mellora da seguridade.
Modernización da rede.
Incremento do tráfico de viaxeiros de proximidade e integración das mercadorías no multimodal.
Integración ferroviaria coa UE.
Aumentar a integración nas redes transeuropeas.
Necesidade de conseguir a interoperabilidade da rede convencional e a alta velocidade.
Apertura das redes ferroviarias dos Estados ás empresas europeas.
4.3. Transporte Marítimo
Distribución da rede portuaria entre Estado e CC. AA.
Contrastes entre o tráfico de viaxeiros e o de mercadorías:
Viaxeiros: escaso.
Cabotaxe: derivados do petróleo.
Mercadorías: maioría das importacións.
Necesidade de melloras técnicas nos portos: infraestruturas, superficie de depósito, accesos.
Desequilibrios territoriais en equipamento e investimentos.
Concentración crecente do tráfico en Alxeciras, As Palmas, Barcelona, Valencia e Bilbao.
Actuacións ambientais para paliar os impactos negativos do transporte marítimo.
Plan Estratéxico de Infraestruturas. Obxectivo: especialización dos portos para captación e distribución.
Integración coa UE: Autoestradas do mar.
4.4. Transporte Fluvial
Guadalquivir con dificultades.
4.5. Transporte Aéreo
Reparto de competencias entre Estado e CC. AA.
Ampla rede de aeroportos organizada xerarquicamente. Madrid-Barajas, aeroporto central (hub).
Diferenza:
Tráfico de pasaxeiros moi competitivo.
Tráfico de mercadorías escaso por elevado custo.
Desequilibrios territoriais.
Plan Estratéxico de Infraestruturas: Especialización.
UE: Liberalización de tarifas e servizos aéreos.
4.6. Transporte Intermodal
De mercadorías: Sistema de contedores (unidade de carga: Unidade de Transporte Intermodal).
Creación dunha rede de corredores, nodos e plataformas loxísticas.
De viaxeiros: Intercambiadores.
5. As Comunicacións
Aumento do protagonismo das telecomunicacións: Autoestradas da información.
Desequilibrios territoriais: Xerarquización coas áreas metropolitanas á cabeza.
O Sistema de Transportes Galego
1. Comunicacións por Estrada
Plan de estradas (1991-2000): Autovías, eixe atlántico, rede autonómica, novos tramos de autoestradas.
Plan Director de Infraestruturas (2000-2007): Vías de alta capacidade entre cidades e vilas.
Plan Director de Estradas (2009-2020): Obxectivo de mellorar a comunicación coas rexións limítrofes, autovías entre as grandes cidades, achegamento das vilas ás vías rápidas, acceso aos centros de transporte.
Eixes:
Norte: Golfo Ártabro, provincia de Lugo e saída a España.
Sur: Vigo, provincia de Ourense e saída a España.
Atlántico: A Coruña-Santiago-Vigo.
Estradas de segundo nivel.
2. Rede Ferroviaria
1873: Santiago-Carril.
Desequilibrio territorial a favor do oeste.
Deficiencias: Necesidade de modernización (tren de alta velocidade).
3. Transporte Marítimo e Tráfico Aéreo
Tráfico de:
Pasaxeiros (emigración cara a América).
Mercadorías (A Coruña, Ferrol, Vigo).
Pesqueiro (Vigo, A Coruña, Burela, Marín).
Transporte aéreo:
Conexións internacionais permanentes: Santiago (Lavacolla).
