A Desamortización en España: Fases, Obxectivos e Consecuencias (Mendizábal e Madoz)
A Desamortización en España: Fases e Consecuencias
Orixe e Definición da Desamortización
A amortización veuse producindo desde a Idade Media, basicamente por medio de concesións á nobreza, á Igrexa e aos municipios. Desde o século XVIII tomáronse medidas desamortizadoras e na mesma liña actuaron as Cortes de Cádiz.
A desamortización implicou a conversión dos bens de mans mortas en propiedades privadas.
A Desamortización de Isabel II: Dúas Fases Clave
En tempos de Isabel II afrontouse a desamortización en dúas fases principais:
1. A Desamortización Eclesiástica (Mendizábal e Espartero)
Foi decretada por Álvarez Mendizábal (1836) sobre os bens do clero regular e por Espartero (1841), que a fixo extensiva aos do clero secular.
Con esta dobre operación pasaba a mans do Estado como «bens nacionais» un lote moi importante de propiedades rústicas e urbanas, quedándolle só a cambio a organización económica de compensar o clero secular que coidaba das parroquias pola súa perda, mediante o pago dun soldo convido co Papa no Concordato de 1851.
2. A Desamortización Civil ou Lei de Desamortización Xeral (1855)
Efectuada por Pascual Madoz durante o Bienio Progresista. Aínda que tamén concernía aos bens eclesiásticos, dirixíase sobre todo aos bens propios e comunais (do Estado, concello e Ordes Militares).
Esta lei obrigaba aos concellos a pór en venda, aínda que con compensacións, os bens de propios, pero non os comunais, que eran aproveitados gratuitamente por todos os veciños. Na práctica, tal distinción non foi sempre fácil de facer e puxéronse en venda grandes masas de terreos.
Obxectivos e Resultados da Desamortización
Obxectivos e Mecanismos de Venda
Taxáronse as propiedades postas en venda, fíxose con elas unha poxa pública e asignouse cada propiedade ao mellor ofertante. Os obxectivos que se perseguían eran:
- A aplicación do liberalismo económico (supresión do Antigo Réxime).
- Recadar recursos para facer fronte á débeda.
Mendizábal, o ministro liberal, actuou acurralado por unha situación financeira da Facenda moi desesperada, nun momento en que era preciso manter un exército para enfrontarse aos carlistas sublevados. Pero a venda de bens nacionais non foi o maná financeiro que se esperaba, senón un parche que permitiu de todos modos atender a Guerra Carlista e saldar unha parte da débeda pública.
Consecuencias Finais
O obxectivo da desamortización civil era facilitar as terras cultivables a quen fosen capaces de facelo. As consecuencias da desamortización foron moi importantes. Cuestionada nos aspectos social e económico, só no terreo facendístico reportou algún beneficio, pero non conseguiu o seu obxectivo principal de facer unha distribución máis equitativa e xusta das propiedades.