O Crecemento Natural en España: Ciclos Demográficos

O Crecemento Natural ou Vexetativo

O crecemento natural ou vexetativo é a diferenza entre a taxa de natalidade (TN) e a taxa de mortalidade (TM). Historicamente, ambas as taxas foron moi altas, sendo o crecemento vexetativo pequeno (fase estacionaria alta). Hoxe, tanto a taxa de mortalidade como a de natalidade son baixas, sendo o crecemento vexetativo tamén pequeno (fase estacionaria baixa). O proceso de transición do Ciclo Demográfico Antigo (CDA) ao Ciclo Demográfico Moderno (CDM) é coñecido como o Ciclo da Transición Demográfica (CTD), no que a mortalidade xa descendeu notablemente, sendo aínda a natalidade elevada e producíndose, en consecuencia, o máximo de crecemento demográfico. Podemos, en consecuencia, distinguir tres períodos no que se refire ao crecemento vexetativo en España:

Os Tres Períodos do Crecemento Vexetativo en España

Ata mediados do século XVIII: O Ciclo Demográfico Antigo (CDA)

Ata mediados do século XVIII, España foi un país con altas taxas de natalidade e mortalidade (especialmente infantil), producidas polas recorrentes epidemias, crises de subsistencia e conflitos bélicos. A partir de 1750 aproximadamente, a evolución do crecemento demográfico será, a grandes trazos, similar ao acontecido no resto dos países occidentais, aínda que con certo atraso e coas peculiaridades derivadas da propia conxuntura socioeconómica e política. Este longo período corresponde ao Ciclo Demográfico Antigo. Nesta época, os factores da evolución demográfica, caracterizada pola estabilidade, eran:

• Para as elevadas taxas de natalidade: o predominio dunha economía e sociedade rurais, que valoraban os fillos como man de obra temperá e como seguro para a vellez; a inexistencia de métodos de control da natalidade, agás os matrimonios tardíos, etc.
• Para as elevadas taxas de mortalidade: o baixo nivel de vida (desnutrición), as precarias condicións médicas e sanitarias (enfermidades infecciosas, epidemias) e a mortalidade catastrófica (guerras, malas colleitas, etc.).

Entre 1900 e 1975: O Ciclo da Transición Demográfica (CTD)

O Ciclo da Transición Demográfica (CTD) prodúcese en España, aproximadamente, entre 1900 e 1975. Iniciouse máis tardiamente que noutros países de Europa Occidental e a súa incidencia foi menor, pero tivo maior intensidade. Caracterízase polo elevado crecemento vexetativo, produto dun suave descenso da natalidade e unha brusca caída da mortalidade. Dentro deste ciclo podemos distinguir:

Evolución da natalidade

• Períodos de descenso descontinuo e suave da natalidade: a crise económica de 1929 e as súas consecuencias posteriores; a inestabilidade política da II República (1931-1936) e a Guerra Civil (1936-1939), que ocasionaron subnatalidade, mortes e exilio de miles de persoas.
• Períodos de recuperación da natalidade: os principais teñen lugar durante a prosperidade económica dos anos vinte (1920-1930) e, sobre todo, durante a etapa do baby boom (1956-1965).

Evolución da mortalidade

Períodos de descenso constante e rápido da mortalidade: as dúas únicas excepcións (mortalidade catastrófica) a este descenso continuado foron a gripe de 1918 e a Guerra Civil (1936-1939). Factores deste descenso sistemático foron:

• Os avances médicos e sanitarios (vacinas, antibióticos, nacementos nas clínicas, extensión da sanidade pública e mellora da hixiene pública e privada).
• O aumento de nivel de vida (superación da desnutrición).
• O incremento do nivel educativo.
• O descenso da mortalidade infantil, sobre todo posneonatal.

Desde 1975-1980: O Ciclo Demográfico Moderno (CDM)

O Ciclo Demográfico Moderno iníciase en España entre 1975-1980. Caracterízase polas baixas taxas de natalidade e mortalidade e, consecuentemente, por un reducido crecemento vexetativo.

A caída da natalidade

A caída da natalidade foi máis tardía e rápida que nos restantes países de Europa occidental (taxa de natalidade: 9,47 por mil en 1999; taxa de fecundidade: 1,2 fillos/muller no mesmo ano).

Razóns da caída da natalidade

• A crise económica posterior a 1973: fixo incrementar o paro, reduciu o número de fillos das parellas xa establecidas e atrasou o matrimonio dos xoves.
• Os cambios de mentalidade na sociedade española: diminución da influencia relixiosa, despenalización e difusión de anticonceptivos, despenalización do aborto, traballo extradoméstico da muller, etc.
• O aumento do nivel de vida: distinta valoración dos fillos, estima do benestar adquirido, etc.

A mortalidade

A mortalidade mantense en cifras baixas (9,25 por mil en 1999) e, desde 1981, experimenta un leve incremento debido ao avellentamento da poboación. No mesmo ano de 1999, o crecemento vexetativo era de 0,22 por mil. A mortalidade infantil, fundamentalmente neonatal, é moi baixa. As novas causas de mortalidade son agora as cardiovasculares, o cancro e os accidentes de estrada. Por sexos, a esperanza de vida é superior para as mulleres, debido a razóns biolóxicas e socioculturais.