Concepcións de nación e tipos de nacionalismo: guía para entender a identidade política

Concepcións de nación e tipos de nacionalismo

A nación non foi entendida sempre do mesmo xeito. Segundo a concepción liberal e voluntarista, a nación está formada polo conxunto de cidadáns libres e iguais que viven nun territorio baixo unha lei común, aprobada polas súas institucións representativas. Nesta visión, os elementos fundamentais son de carácter político: o Estado, a lei e os cidadáns.

A concepción orgánico-historicista

A concepción orgánico-historicista, en cambio, considera que a nación se define por elementos compartidos como a lingua, a cultura e unha historia propia, entendidos como expresión do espírito e da alma colectiva dun pobo. Desde esta perspectiva, a nación existe antes que o Estado.

A concepción de síntese

Entre ambas aparece unha concepción de síntese orgánico-historicista e voluntarista. Segundo esta, elementos como a lingua, a cultura ou os costumes son indicios da posible existencia dunha nación, pero non son suficientes: é necesario tamén que os individuos manifesten a vontade de querer ser unha nación e que exista unha conciencia de nacionalidade.

O nacionalismo como ideoloxía

Estas distintas formas de entender a nación están na base do nacionalismo, unha ideoloxía política que considera que a nación debe ser a base da organización política e que unha comunidade nacional debe ter capacidade para decidir sobre a súa organización e o seu futuro colectivo.

Tipos de nacionalismo

Segundo a situación política desa comunidade, o nacionalismo pode adoptar dúas formas principais:

• Nacionalismo de consolidación ou de Estado: aparece cando xa existe un Estado e pretende reforzar a unidade nacional e crear unha identidade común entre a poboación mediante elementos como a lingua, os símbolos, a educación, a historia ou as institucións.
• Nacionalismo de afirmación: aparece cando unha comunidade que se considera unha nación non dispón dun Estado propio ou forma parte dun Estado máis amplo. Neste caso, procura afirmar a súa identidade diferenciada e reclamar un maior recoñecemento político, que pode ir desde unha maior autonomía ata a independencia.

Conclusión

Así, mentres as distintas concepcións de nación explican que elementos permiten considerar que existe unha nación, os diferentes tipos de nacionalismo explican que obxectivos políticos pode perseguir esa comunidade nacional.