A comunicación e a lingua: funcións, niveis e xénero e número do substantivo

A comunicación

A comunicación é o proceso social que ten como finalidade o intercambio de información. Non é só unha persoa que fala, senón que hai comunicación.

Pode ser:

• Interacción
• Non interacción
• Emisor: transmite
• Receptor: recibe
• Código: se interpreta
  • Codificación: mediante combinación de elementos do código enviados polo emisor.
  • Descodificación: recoñecemento e interpretación da mensaxe (receptor).

Elementos que perturban a comunicación:

• Ruído: calquera perturbación que impide ou dificulta o acto comunicativo.
• Redundancia: parte prescindible da mensaxe para unha plena comunicación.

A linguaxe

• Capacidade que teñen os humanos para construír, aprender e utilizar sistemas de comunicación de calquera tipo.
• Linguaxe verbal: oral / escrita.

Funcións da linguaxe

• Representativa ou referencial (obxectiva): referente; transmite información, concepto, esencia.
• Expresiva ou emotiva (subxectiva): emisor; expresa sentimentos.
• Apelativa ou conativa (interpelante): receptor; procura reacción do oínte.

Fática

Analiza a operatividade do medio de contacto.
→ Canle: establecer o contacto.
Saudar, abrir, interromper, prolongar…

Poética

Forma da mensaxe, proposta polo que non existe fóra da lingua.
→ Mensaxe: delimitar a mensaxe.

Metalingüística

Informa sobre o propio sistema.
→ Código: transmite información, explica ideas do sistema lingüístico.

• Norma: modelo aceptado como correcto pola comunidade de falantes.
• Gramática normativa: establece o modelo lingüístico da fala e fixa a corrección lingüística fronte aos incorrectos.
• Fala: utilización individual concreta.
• Lingua: sistema de carácter social da comunidade dos falantes.

Nivel de lingua e fala

O nivel de lingua establece a variedade lingüística que, pola súa cultura, posúe un falante.

Varios niveis de lingua:

• Culto: formación cultural elevada.
• Medio: estándar da lingua, cultura media e medios de comunicación.
• Popular: baseado na economía de medios, subxectividade, apelacións…
• Vulgar: descoidado, con deficiente formación cultural.

Nivel da fala

É a modalidade expresiva correspondente a cada situación comunicativa, determinada polo interlocutor e o contexto da comunicación.

Pódese distinguir entre:

• Rexistro formal
• Rexistro coloquial

O substantivo

Os substantivos son palabras que designan seres ou entidades concretas ou abstractas.

Están formados por un lexema e por morfemas gramaticais de xénero e número.

Son o núcleo do SN (sintagma nominal).

Comúns

• Concretos: reais, detectables polos sentidos.
• Abstractos: conceptos que non se poden captar cos sentidos.
• Individuais: designan un só obxecto.
• Colectivos: designan varios seres en singular, referíndose a un conxunto.

Propios

• Topónimos: nomes de lugares.
• Hidrónimos: nomes de ríos.
• Antroponímicos: nomes de persoa.
• Patronímicos: apelidos.

Substantivación

Calquera adxectivo, adverbio, etc. pode desempeñar a función de substantivo.

O xénero do substantivo

Masculino / feminino

• Non sempre marca o sexo, tamén.
• Forma e tamaño: porte, portela.
• Individual ou colectivo: rato, rata.

Masculino; rematados en:

-o, -e, -ó, -í, -éu, -ol, -me, -ao, -au, -ci, -l, -s, -n

Feminino; rematados en:

-a, -á, -axe, -uxe, -se, -te, -ade, -eza, -ción

Os nomes de letras son masculinos.

Pasar de masculino a feminino

• -o, -e → -a
• Distinta de n → -a
• -ín → -ina
• -ón → -ona
• -án → -ana
• -ón → -oa

O número do substantivo

Singular / plural

• Vogal, n ou diptongo → -s
• -r, -z → -es
• En -s:
  • -s (agudas) → -es
  • -s (graves) → invariable
  • -s (esdrúxulas) → invariable
  • -x → invariable
• En -l → -es
• Polisílabas agudas → -is
• Extranxeirismos → -s

O adxectivo cualificativo

Expresa calidades do substantivo ao que acompaña.

Teñen:

• Lexema
• Morfemas

Funcionan como modificadores.

Clases do adxectivo cualificativo

• Explicativos: expresan unha calidade propia do substantivo, sen lle engadir un trazo particular.
• Especificativos: distinguen o substantivo dos demais da mesma clase.
• Xénero e número:
  • Xénero: variable / invariable
  • Número
• Adxectivación: o adxectivo exerce funcións de substantivo.

Graos do adxectivo

• Positivo: indica a calidade, sen intensificación.
• Comparativo: compara a calidade entre dous termos → maior.
• Superlativo: expresa a calidade no grao máis alto → máximo.

Comparativo

• Igualdade: coma / como
• Superioridade e inferioridade: ca / que / do que
• Coma: comparativo cando o segundo termo é unha persoa.
• Ca: comparativo cando o segundo termo é pronome persoal.
• Do que: cando o segundo termo é unha forma verbal conxugada.

Grao superlativo

Absoluto

Expresa a calidade no seu grao máis alto, sen establecer comparación.

Relativo

Compara coa calidade dun conxunto.

A + [algo] + máis/menos + adxectivo en grao positivo + de + segundo termo

Exemplos

Absoluto: Uxía é superlista.
Uxía é listísima.
Uxía é moi lista.

Relativo: Uxía é a máis lista de todas.