O Sistema Político de Cánovas e a Crise de 1898

A Restauración de Alfonso XII e María Cristina

O ano 1875 marcou o inicio da Restauración coa volta ao trono dos Borbóns na figura de Alfonso XII, fillo de Isabel II. Antonio Cánovas del Castillo, xefe do futuro Partido Conservador, logrou a abdicación de Isabel II no seu fillo e o apoio da burguesía e do exército.

Alfonso XII asinou o Manifesto de Sandhurst, prometendo un goberno constitucional. O pronunciamento militar do xeneral Martínez Campos en Sagunto proclamou finalmente a Alfonso XII como rei. Tras a súa morte, María Cristina de Habsburgo exerceu a rexencia ata a maioría de idade de Alfonso XIII.

O sistema político: dous piares fundamentais

1. A Constitución de 1876

Tratouse dunha carta magna moderada, deseñada para que calquera partido puidese gobernar sen necesidade de cambiala. Establecía unha declaración ampla de dereitos, a soberanía compartida entre o rei e as Cortes, e un sufraxio que evolucionou de restrinxido a universal.

2. A quenda pacífica

Baseábase na alternancia no poder de dous bloques:

• O Partido Conservador: Liderado por Cánovas del Castillo, de corte moderado.
• O Partido Liberal: Liderado por Sagasta, de carácter máis progresista.

Cando o goberno se desgastaba, o rei encargáballe a formación dun novo gabinete ao xefe da oposición. Para garantir a estabilidade, convocábanse e amañábanse as eleccións mediante o caciquismo.

Problemas internos e oposición ao sistema

Oposición dos partidos excluídos

Existían formacións opostas ao sistema de quendas:

• Partido Republicano: Contrario á monarquía.
• Partido Carlista: Con importantes núcleos no Maestrazgo.
• Partido Socialista: Consolidouse tras a fundación do PSOE en 1879.

Desenvolvemento do movemento obreiro

O movemento iniciouse tras o recoñecemento do dereito de reunión e asociación en 1876:

• Movemento Anarquista: Fundou a FTRE (1881) e tivo gran difusión entre os obreiros cataláns e os xornaleiros andaluces.
• Movemento Socialista: Fundou o sindicato UXT (1888), con especial influencia en Madrid, o País Vasco e Asturias.

Nacemento de correntes nacionais e rexionais

Xurdiron como reacción fronte á política centralista do Estado:

• Nacionalismo Catalán: Reivindicaba o uso do catalán como idioma oficial, partidos políticos propios, tribunais cataláns e autonomía.
• Nacionalismo Vasco: Centrado na defensa dos foros e as tradicións.
• Rexionalismo Galego: Enfocado na procura de solucións aos problemas económicos e sociais de Galicia.

O Desastre do 98

Inicio e causas do conflito

O conflito comezou coas insurreccións en Cuba (1895) e en Filipinas (1896). As causas principais foron o descontento económico das colonias e a negativa española a concederlles unha administración autónoma.

A guerra contra os Estados Unidos

Os Estados Unidos uníronse ao conflito e, en abril de 1898, declararon a guerra a España. Os enfrontamentos tiveron lugar no Pacífico (Filipinas) e no Atlántico (Cuba e Porto Rico). Ante a superioridade técnica estadounidense, España viuse obrigada a pedir a paz.

O Tratado de París e as súas consecuencias

A firma do Tratado de París (1898) supuxo o recoñecemento da independencia de Cuba e a perda de Porto Rico e Filipinas. Isto provocou unha profunda crise moral e ideolóxica en España, propiciando o nacemento do Rexeneracionismo, un movemento que buscaba rematar coa corrupción política e solucionar os problemas estruturais do país.