A Restauración Borbónica en España: Sistema Político e Social

1. O Réxime da Restauración Borbónica

A chegada de Afonso XII e o inicio da Restauración

Afonso XII chegou a España en xaneiro de 1875 e con el os Borbóns recuperaron o trono, obra de Cánovas del Castillo, quen tería unha ampla rede de apoios á causa borbónica entre militares, burgueses e aristócratas. Houbo dous principios indiscutibles que se contrapoñen e dan equilibrio ao sistema: a Coroa e as Cortes. Ambas debían compartir a soberanía e o poder.

Principios do Sistema da Restauración

Cánovas del Castillo defendeu un sistema baseado en:

• Unha Constitución que establecese a monarquía constitucional doutrinaria.
• Un Goberno que gozase dunha dobre confianza: a do monarca e a das Cortes. As Cortes fabricábanse mediante a manipulación dos resultados a través da fraude e da actuación dos caciques.
• A quenda pacífica e de mutuo acordo entre as forzas monárquicas.
• O transaccionismo en materia de dereitos e deberes.

Características do Réxime Político

En síntese, o réxime político foi unha monarquía constitucional doutrinaria favorable aos intereses sociais, políticos e económicos. Un réxime oligárquico, sen democracia, que manifestaba un profundo egoísmo social dos grupos dominantes.

1.1. O Sistema Canovista

Deu lugar ao sistema canovista ou sistema da Restauración borbónica que estivo vixente ata 1923, este funcionou durante o reinado de Alfonso XII (1875-1885) sen grandes dificultades grazas aos acordos entre os líderes dos dous grandes partidos.

A Constitución de 1876

De acordo co seu pensamento, as novas Cortes aprobaron a Constitución de 1876 na que se establecía unha monarquía constitucional doutrinaria conservadora:

• A Coroa compartía a soberanía coas Cortes, nomeaba libremente os ministros, sancionaba e promulgaba as leis, posuía iniciativa legal, tiña dereito de veto, podía suspender e disolver as Cortes, exercía o mando supremo das forzas armadas e dirixía a política internacional; estas facultades debían ser exercidas por ministros responsables ante as Cortes.
• Cortes bicamerais constituídas polo Congreso e o Senado. As dúas cámaras tiñan iniciativa legal compartida.
• Os dereitos e liberdades aparecían redactados dunha forma xeral.
• Catolicismo do Estado, aínda que se recoñecía a liberdade de conciencia e de culto.

A Pacificación do Reino

No reinado de Afonso XII finalizaron dúas guerras, o que lle valeu o título de rei pacificador.

• Na guerra carlista, as operacións deron rápidos triunfos ao Goberno. O conflito rematou en febreiro de 1876 coa toma de Montejurra e Estella.
• Na guerra de Cuba, os reforzos enviados deron ao xeneral Martínez Campos éxitos contra os insurrectos. A paz de Zanjón, concedía unha ampla amnistía, prometendo realizar reformas administrativas e políticas en beneficio da illa. Pero a tensión non desapareceu e deu lugar a novas rebelións, rapidamente reprimidas. Para sosegar a rebeldía, as autoridades españolas suprimiron progresivamente a escravitude en Cuba.

Establecemento dun Estado Unitario e Centralizado

Cánovas impuxo un modelo de Estado unitario e centralizado:

• A abolición dos privilexios forais vascos: de modo que as provincias vascas perderon as súas peculiaridades administrativas e foron sometidas ao sistema común de impostos e de recrutamento de homes. No entanto, conseguiron establecer unha cota para a recadación dos impostos que realizarían as deputacións.
• O control dos concellos polo Goberno eliminaba a autonomía destes e a elección popular dos alcaldes que pasaban a ser nomeados polo Goberno (nas cidades) ou por gobernadores civís.