A Restauración Borbónica en España: Orixes, Sistema e Fraude Electoral

Co Sexenio xerouse unha sensación de desgoberno. Polo que as clases altas e medias apostaron por unha solución acorde co contexto internacional e conveniente aos seus intereses: a Restauración da Monarquía.

Orixes do Proceso Restaurador

A Restauración con Afonso XII foi levada a cabo durante o goberno de Serrano; o obxectivo era situar no trono ao fillo de Isabel II. O gran protagonista foi Cánovas del Castillo. Foi un proceso complexo e de manobras; a máis importante fora a abdicación de Isabel II no seu fillo. Cánovas aproveitou a era bismarckiana (período de goberno en Alemaña do chanceler Otto von Bismarck) con solucións moderadas. O instrumento utilizado foi a creación dun ‘partido afonsino’ e o seu programa reducíase ao liberalismo e á fidelidade ao príncipe Afonso. «Paz e orde» son as palabras que resumen ese programa. O pronunciamento do Xeneral Martínez Campos en Sagunto non foi ben visto por Cánovas, xa que quería asignar ao exército un papel subordinado ao poder civil. Cánovas tamén tiña apoio en Cuba. O chamado lobby escravista (grupo que exerce presión para ter influencia política ou económica) fixo presión para que non se aplicasen as reformas do Sexenio. Apoiou a Restauración para pór fin ás reformas.

O Manifesto de Sandhurst, redactado por Cánovas e asinado por don Afonso na academia militar, recollía as ideas básicas do proxecto restaurador:

• Carácter aberto e integrador da monarquía constitucional.
• Necesidade de que a tradición católica fose compatible coa liberdade.
• Superación das dúas constitucións precedentes: 1845 e 1869.

Fundamentos do Sistema Canovista

O seu pensamento está caracterizado por:

• Pragmatismo en política, afastado de posturas dogmáticas.
• Defensa da Constitución histórica ou interna, é dicir, costumes e historia. A constitución escrita deberá respectar os fundamentos desa Constitución histórica.
• A soberanía compartida polo Rei e polas Cortes (o Rei ten dereito de veto).
• Pesimismo baseado no estudo da historia da decadencia española.
• O exército quedaba á marxe da política, a pesar da súa influencia.
• Un sistema electoral baseado na abstención de gran parte do electorado e nunha fraude permanente que garantise o turnismo. Os electores eran figurantes dunha farsa que manexaban o Rei, o Goberno e os caciques locais.

Bases do Sistema da Restauración

Constitución de 1876

Foi a de maior vixencia, durando ata 1923. O maior logro foi a estabilidade, da que carecera o país desde 1808. A forma mostraba o espírito de partida: o pacto, o que explica a súa durabilidade. En mans do partido gobernante, aspectos básicos como o sufraxio ou a relixión ocuparon moitos debates. As súas características principais foron:

• Soberanía compartida polo Rei e polas Cortes; a monarquía era a médula do Estado.
• O dereito de sufraxio quedaba pendente ao non precisar o sistema de votación.
• A cuestión relixiosa provocou un intenso debate. Declarouse o Estado confesional e encomendóuselle o mantemento do culto, pero introducíase a liberdade relixiosa.

O Turnismo

Os partidos deberían ser un instrumento ao servizo da Monarquía. Tiveron que formar novos partidos e creouse un muro de contención fronte aos radicalismos republicanos e carlistas. Estableceuse un sistema bipartidista, dominado polos partidos Conservador, liderado por Cánovas, e Liberal, por Sagasta.

O Partido Conservador

O Partido Conservador formouse sobre os restos do Partido Moderado. Tratouse de conciliar os isabelinos cos que botaran do trono á raíña.

O Partido Liberal

O Partido Liberal ten a súa orixe no Partido Constitucional de Serrano e Sagasta. Formado polos progresistas de dereitas e a esquerda da Unión Liberal. Ao unirse Alonso Martínez, o partido pasou a ser o Partido Liberal Fusionista. Tiña a Sagasta como líder e representaba o sector reformista da Restauración.

Outros partidos, como os republicanos, á dereita situábase o carlismo, e os movementos obreiros, tanto o socialista como o anarquista, tamén existían.

O turnismo foi un elemento fundamental da Restauración, afastando o risco de golpes e motíns. Para logralo, acordouse a manipulación electoral. O sistema de fraude seguía esta pauta:

• O primeiro paso era contar co apoio da Coroa.
• O Rei disolvía as Cortes e convocábanse eleccións. Manipulábase o resultado para obter a maioría.

Consolidouse durante a Rexencia de María Cristina (1885-1902) tras o chamado Pacto do Pardo entre Cánovas e Sagasta.

Caciquismo e Fraude Electoral

O réxime da Restauración é oligárquico, caciquil, corrupto e incapaz de instaurar unha auténtica democracia. A pesar diso, supuxo un longo período de estabilidade política. O poder político estaba en mans dos altos cargos de Madrid, os gobernadores civís nas provincias e os caciques nas vilas.