O Reinado de Filipe IV e a Crise de 1640: Reformas e Rebelións

O Reinado de Filipe IV e a Crise de 1640

O Valimento

Filipe IV ascendeu ao trono en 1621 con 16 anos baixo a tutela do conde-duque de Olivares, quen asumiu o papel de valido. Ambos tiñan máis capacidade e visión política que Filipe III, o que se plasmou nos proxectos de reforma para mellorar a situación da monarquía.

As Reformas de Olivares

Olivares era un político hábil e enérxico cun programa político de obxectivos definidos:

• Manter a hexemonía e prestixio exterior de España: Ameazada por Holanda e Francia, polo que se implicou en numerosas guerras. Esta política esixía importantes sumas de diñeiro a unha Facenda en crise.
• Programa de reformas internas: Económicas, administrativas e militares.

Propuxo unha redución dos gastos suntuarios, evitar a moeda de vellón e protexer a produción artesanal.

Unión de Armas: A creación dun exército permanente sostido polos reinos en función da poboación e riqueza. Detrás deste proxecto estaba a idea de integración e unificación dos territorios, a eliminación dos privilexios forais, a creación dunha estrutura centralizada do Estado e o reforzamento do poder do rei. Pero a súa aplicación foi imposible polas dificultades económicas e a oposición dos reinos, xa que esta política xerou protestas e alteracións.

A Crise de 1640

1640 foi unha década de crise xeral para a monarquía:

• Rebelión en Cataluña: Nos anos previos xestárase en Cataluña un clima de enfrontamento coa coroa ao negarse á Unión de Armas. O problema fiscal foise transformando nunha cuestión política que se agravou pola guerra con Francia, na que Cataluña fora campo de batalla e, ademais, Olivares esixira que o reino pagara as tropas. Toda esta tensión desembocou en motíns como o Corpus de Sangue, que rematou co asasinato do vicerrei. Os rebeldes buscaron axuda en Francia, que ocupou territorio catalán. A prolongación da conquista e a presenza francesa favoreceron a rendición de Barcelona.
• Levantamento en Portugal: Motivado tamén polo rexeitamento á Unión de Armas, por un rexurdimento do sentimento nacionalista ante a política de castelanización, a participación de soldados portugueses en Cataluña e a perda de parte do seu imperio colonial. Aproveitando a escaseza de tropas, unha conspiración nobiliaria conseguiu facerse co poder e nomear ao duque de Braganza rei. A pesar dos intentos de reconquista, España fracasou e recoñeceu definitivamente a súa independencia.
• Outras rebelións: Producíronse tamén en Andalucía, Nápoles e Sicilia.

As rebelións fixeron fracasar a política de Olivares, quen se retirou do goberno, e a monarquía foi sumida nunha grave crise que supuxo a perda da hexemonía en Europa.