Refuxiados e exiliados na Guerra Civil: memoria e perdas
Refuxiados e exiliados na Guerra Civil
O medo e o terror que levaba consigo o avance das tropas rebeldes e a represión coa que se empregaban nos pobos e cidades que conquistaban obrigaron, xa desde o comezo da guerra, a que tiveron lugar dramáticos desprazamentos de persoas que fuxían cara ás zonas que aínda estaban baixo o control da República, especialmente o Levante e Cataluña. A poboación do norte peninsular só puido fuxir por mar cara a outros países.
Evacuación de nenas e nenos
Nun contexto de guerra, un feito dramático foi a evacuación de máis de 13.000 nenos e nenas que abandonaron España camiño doutros países europeos, América ou a URSS. Estas evacuacións marcaron xeracións e forman parte esencial da memoria do exilio republicano.
Refuxio e represión en Francia
Coa guerra a piques de acabar, máis de 600.000 persoas fuxiron a Francia, onde foron amontoadas en condicións inhumanas nas praias do leste do país, que funcionaron como campos de concentración improvisados polas autoridades francesas. Milleiros deses refuxiados morrerían alí, entre area e mar. Outros formaron parte da resistencia francesa, integrándose no maquis; e máis de 16.000 morrerían nos campos de exterminio.
Exilio en América e México
Moi importante foi tamén o número de exiliados que marcharon cara América, sendo especialmente ben acollidos en México, un dos países que máis apoio prestou aos exiliados republicanos. En México constituíuse o Goberno da República no exilio e instalouse un amplo núcleo de políticos, intelectuais e artistas que acabarían sendo esenciais para o desenvolvemento da vida cultural do país.
Baixas, encarceramento e execucións
Segundo diversos estudos, as baixas provocadas pola Guerra Civil foron preto dun millón. A estas hai que engadir o gran número de encarcerados pola ditadura franquista nos primeiros anos da posguerra, chegando a contabilizarse ata 300.000 presos políticos á vez en 1940. Aproximadamente 250.000 persoas foron executadas ou morreron nas prisións franquistas debido ás malas condicións de vida entre 1939 e 1945.
Desaparecidos e fosas comúns
Tamén hai que sumar os 130.000 desaparecidos e as 2.500 fosas comúns onde están soterradas, hoxe en día, miles e miles de republicanos e republicanas, vítimas do franquismo e aínda sen identificar.
Resumo en puntos
- Evacuacións: máis de 13.000 nenas e nenos enviados fóra de España.
- Exilio a Francia: máis de 600.000 refuxiados, campos improvisados e miles de mortes.
- Participación na resistencia: exiliados integrados no maquis e na loita antifascista.
- Exilio a América: México como destino e centro cultural do exilio republicano.
- Represión franquista: ata 300.000 presos políticos e arredor de 250.000 mortos ou executados entre 1939 e 1945.
- Memoria: 130.000 desaparecidos e 2.500 fosas comúns en todo o Estado.
Nota sobre as cifras
As cifras adoptadas nesta descrición proceden de estudos e investigacións históricas, e existen variacións segundo as fontes. As magnitudes anteriores pretenden ofrecer unha panorámica do impacto humano do conflito, da represión e do longo proceso de exilio e memoria histórica.