O nacemento do liberalismo e a fin do Antigo Réxime

As Cortes de Cádiz e a Constitución de 1812

En 1808, numerosas vilas e cidades formaron Xuntas de goberno; estas xuntas representaron unha ruptura coa orde política ata entón vixente e unha nova concepción do poder que podemos considerar revolucionaria. As xuntas asumiron o poder supremo e a soberanía na súa xurisdición, substituíron ou incorporaron as institucións e as autoridades tradicionais e declararon a guerra a Francia.

En Galicia, as xuntas provinciais formaron a Xunta Suprema Central Gobernativa de España e Indias, que exerceu o goberno de España desde 1808. Durante a guerra, entre as elites dirixentes foise estendendo a idea da necesidade de convocar unhas Cortes xerais e extraordinarias para coñecer a vontade do país e impoñer as reformas que fosen necesarias. Para a maioría dos nobres, tratábase de restablecer o sistema político tradicional. Para outros, os partidarios do liberalismo, era necesario realizar grandes cambios e transformacións: restrinxir o poder real e establecer unha constitución baseada na soberanía da nación e na separación de poderes.

O labor lexislativo das Cortes

As Cortes de Cádiz realizaron un intenso labor lexislativo; elaboraron numerosos decretos polos que se eliminaban as estruturas e os fundamentos xurídicos do Antigo Réxime. Entre estes decretos destacan:

• A proclamación da soberanía nacional e a separación de poderes (foi a primeira medida que tomaron os deputados de Cádiz).
• Abolición dos señoríos xurisdicionais e dos privilexios de orixe feudal (a xustiza, que ata entón estaba en mans da nobreza e da igrexa, pasou ao Estado).
• A liberdade de imprenta sen censura previa.
• A regulamentación do poder executivo.
• A formación dos concellos constitucionais e das deputacións provinciais.
• A creación do Tribunal Supremo de Xustiza e a supresión do tribunal da Inquisición.

O conxunto dos decretos e reformas das Cortes de Cádiz aboliron legalmente o Antigo Réxime.

A Constitución de 1812

• Soberanía nacional: o pobo é o posuidor do poder.
• Monarquía: o poder do rei estaba limitado e restrinxido a unhas determinadas funcións recollidas na Constitución.
• Separación de poderes: poder executivo, lexislativo e xudicial.
• Defensa dos dereitos e liberdades dos cidadáns.
• Unitarismo e centralismo político.
• Catolicismo de Estado: declarando a relixión católica como oficial e única autorizada.