O Método Científico: Hipóteses, Leis e Modelos de Explicación

O Método Científico

7. O método hipotético-deductivo

A práctica científica lévase a cabo seguindo protocolos con regras e operacións previamente establecidas. Se se trata de ciencias formais, o método que se vai seguir consiste no razoamento e a demostración dos enunciados e, na axiomatización. Nas ciencias empíricas, posto que os seus enunciados se refiren a feitos, debe comprobarse se os devanditos enunciados están de acordo con tales feitos. Para iso, aplícase o método hipotético-deductivo.

O método está orientado basicamente á comprobación ou xustificación das hipóteses, mediante a súa contrastación cos feitos. É dicir, pártese da observación e clasificación dos feitos que se quere investigar; a partir deles, por xeneralización, indúcense hipóteses e finalmente estas sométense a experimentación con miras a obter a súa confirmación.

8. O criterio de falsación

O filósofo da ciencia Karl Popper cuestionou o criterio positivista de verificación dunha teoría, que se baseaba na súa comprobación empírica. Popper considera que é imposible probar unha teoría dun xeito definitivo, porque continuamente dispoñeremos de máis datos e de novas hipóteses para contrastar. Polo tanto, pode ser considerada científica aquela teoría que resista todos os intentos que se lle poidan dirixir para establecer a súa falsidade.

En lugar, pois, de buscar feitos que confirmen as conclusións da ciencia, ten que tratarse de buscar feitos que as contradigan. Só podemos falar de leis e de teorías corroboradas. A corroboración adquírea unha lei ou unha teoría a medida que vai superando probas cada vez máis rigorosas e permite facer novas predicións.

9. As hipóteses e as leis

Unha hipótese é calquera proposición ou teoría que se propón como unha posibilidade, en principio nin verdadeira nin falsa, co fin de realizar, a partir dela, un conxunto de deducións que a verifiquen.

Unha lei científica é unha hipótese que foi verificada e confirmada de acordo cun método previamente explicitado. Nos séculos XVII e XVIII, as leis da física moderna, que representan o modelo para as ciencias experimentais que a seguirán, concibíanse como leis universais que non admiten excepción. Este modelo desenvolveuse no século XX coa mecánica cuántica, cuxas leis son probables e estatísticas. Na actualidade, a noción de lei científica vincúlase á noción de predición. Unha lei científica designa unha relación constante entre fenómenos.

10. Os modelos de explicación

• Modelo nomolóxico-dedutivo: Este modelo recolle a concepción tradicional da ciencia e, por conseguinte, as súas explicacións adoptan a forma de razoamentos dedutivos cuxas premisas xustifican a conclusión.
• Modelo estatístico: Trátase do tipo de explicación empregada cando se recorre a leis da natureza só estatísticas. Neste caso, a conclusión non se deduce necesariamente das premisas, senón que se infire delas só. Estas explicacións son só probables, e achegan un maior ou menor grao de verosimilitude do que afirman.
• Modelo histórico: Este modelo explica as variacións dun determinado feito ao longo dun proceso de evolución histórica pola súa relación con outro feito.
• Modelo funcional: Este modelo explica as súas conclusións en termos de función. Cando se atende á finalidade desa acción, fálase de explicación teleolóxica que trata de feitos particulares de individuos dotados de condutas que parecen ter un fin.