Metafísica: Concepto, Temas e a Evolución da Idea de Sustancia

Metafísica: Dous Sentidos

Como consecuencia, a metafísica comezouse a estender en dous sentidos:

• No sentido xeral, a metafísica ocuparíase do "ser en canto ser", é dicir, da ontoloxía (a parte da metafísica que trata do ser en xeral e das súas propiedades). Como disciplina especial da filosofía, foi cultivada durante os séculos XVIII, XIX e XX por filósofos de diferentes tendencias.
• Noutro sentido, a metafísica ocuparíase do "suprasensible ou os seres que carecen de materia e son eternos", ou sexa, da teoloxía (a parte da metafísica que estuda as condicións da posible existencia da divindade e das características da súa natureza).

Temas da Metafísica

O ser é o eixo sobre o que se construíu a metafísica. Aristóteles afirmaba que "o ser se di de moitos modos"; isto significa que non é un vocábulo unívoco, pero tampouco é un termo equívoco. "Ser" é un termo análogo, é dicir, que expresa en certo sentido cousas comúns e noutros sentidos cousas distintas. Pero, que significa "ser"? Para distinguir as respostas, podemos diferenciar:

• Uso predicativo: atribuímos ao suxeito dunha proposición unha determinada cualidade.
• Uso existencial: pódese expresar simplemente a existencia ou presenza dun obxecto, pero tamén pode querer indicar o recoñecemento que identifica a un obxecto como tal.

O problema do "ser", que aparece en relación co uso existencial, consiste en establecer cales se poden considerar trazos esenciais que definen o obxecto en cuestión e cales son simples aspectos aparentes do mesmo (substancia e accidente).

Substancia e Accidentes

A substancia é aquilo no que consiste a súa esencia. Para Aristóteles e para a filosofía posterior ata o empirismo, a substancia é a esencia necesaria das cousas. Tomé de Aquino recolle este aspecto do pensamento aristotélico sobre a substancia e resalta que o que define a substancia é a subsistencia, a súa independencia de calquera outra circunstancia. Esta característica será propia dos filósofos racionalistas da era Moderna. Así, Descartes define a substancia como "aquela cousa que existe de tal maneira que non necesita doutra para existir". A idea fundamental de esencia necesaria para definir a substancia será cuestionada polos empiristas. Aínda que fora posta en dúbida por primeira vez por Guillerme de Ockham, foi Locke quen difundiu o novo punto de vista acerca da substancia; para este, a substancia representa a constitución interna do obxecto, e dela deduciranse todas as cualidades do obxecto. Locke declara ao mesmo tempo que esa realidade constitutiva non se pode coñecer definitivamente, porque sae dos límites da experiencia.