Liberalismo e Absolutismo en España (1808-1833): Un Enfrontamento Ideolóxico

Liberalismo e Absolutismo en España (1808-1833)

Entre 1808 e 1833, España viviu un proceso histórico caracterizado polo enfrontamento entre dous modelos políticos e ideolóxicos: absolutismo e liberalismo, cun dominio inicial do primeiro. A guerra civil aberta en España polo carlismo ante a sucesión de Fernando VII, propiciou que o liberalismo finalizase co seu ostracismo e se convertese no principal apoio da rexente María Cristina de Borbón para garantir que o trono español recaese na súa filla Isabel.

O liberalismo foi a expresión ideolóxica dos intereses da burguesía, convertida no século XIX no grupo hexemónico da sociedade debido ao desenvolvemento do comercio e a revolución industrial. O seu dominio social vai parello ao triunfo das revolucións políticas liberais. Defende un novo concepto do poder e da sociedade baseado na liberdade, igualdade xurídica, limitación da autoridade e división tripartita do poder: executivo (Goberno), lexislativo (Cortes) e xudicial (Tribunais). Defende a participación política dos cidadáns para a elección de representantes nas Cortes ou Parlamento, que se considera o depósito da soberanía nacional. Todo este sistema político está sustentado no imperio da lei que ten na Constitución a lei suprema fundamental.

O liberalismo non só é filosofía política; en economía defende a propiedade privada individual, considerada como un valor absoluto, a liberdade económica e de empresa baseada na libre iniciativa individual sen intervención do Estado nos asuntos económicos e o libre xogo da oferta e da demanda como mecanismo xerador da riqueza e regulador das actividades económicas.

O liberalismo foi unha ideoloxía revolucionaria que pronto se dividirá en dúas correntes en función do criterio de participación política da poboación:

• O liberalismo doutrinario
• O liberalismo democrático

Liberalismo Doutrinario

O liberalismo doutrinario foi a corrente maioritaria en España e Europa ata mediados do século XIX. Xurdiu como reacción ante os excesos revolucionarios e o temor dos grupos económicos poderosos de perder a súa posición hexemónica na sociedade. Os trazos que o definen son:

• Monarquía constitucional
• Soberanía compartida entre o rei e as Cortes
• Restrición da participación política (o dereito ao sufraxio debe ser restrinxido, reservado unicamente a aqueles que posúan un determinado poder económico, é dicir, o sufraxio censatario)
• Limitación dos dereitos individuais
• Catolicismo de Estado

En España, a posta en práctica do liberalismo doutrinario tamén experimentou unha escisión entre os moderados e os progresistas. Os primeiros asumiron plenamente os principios do liberalismo doutrinario, exerceron máis tempo o poder e contaron coa predilección dos monarcas españois e o apoio dos grupos poderosos da sociedade. Son partidarios dun férreo control do poder municipal por parte do goberno, limitan as liberdades civís e eliminan a Milicia Nacional.

Os progresistas, en cambio, reclamaban a primacía das Cortes sobre o rei, un maior grao de descentralización municipal, unha interpretación máis ampla das liberdades, en especial a de prensa, e unha maior liberdade de culto dentro do estado confesional.

A crecente moderación dos progresistas provocou unha disidencia dos mesmos, xurdiron así os demócratas en 1840. Constituían unha minoría radical, dividida á súa vez entre os partidarios da monarquía e os partidarios da república.

Liberalismo Democrático

O liberalismo democrático defendía a soberanía popular como principio básico sobre o que debían asentarse todas as institucións políticas, a participación popular mediante sufraxio universal masculino para maiores de 25 anos, ríxida separación de poderes, unha ampla carta de dereitos e liberdades aos que consideran inalienables e inherentes á natureza humana, un goberno como froito da vontade popular, liberdade de cultos e separación da Igrexa e Estado. Nestes principios inspirouse a Constitución de 1869. Unha constitución que inaugura en España a monarquía parlamentaria, onde o rei reina, pero non goberna.

O republicanismo aproveitou o curto reinado de Amadeo de Saboia para proclamar a 1ª República, plantexar a discusión do modelo territorial e reivindicarse como o sistema verdadeiramente democrático.