Historia da Reforma Agraria e Desamortizacións

A reforma agraria liberal

A reforma agraria liberal incluía tres ámbitos esenciais que consagraban os principios de propiedade privada e de libre dispoñibilidade da propiedade:

• A disolución do réxime señorial: Produciuse pola lei do 26 de agosto de 1837. Os señores perdían as súas atribucións xurisdicionais (exercer xustiza), porén, conservaban a propiedade das terras que os campesiños non puidesen acreditar documentalmente como propias. Deste xeito, os campesiños que tradicionalmente traballaron esas terras perdían todo o dereito e pasaban a ser simples arrendatarios ou xornaleiros.
• A desvinculación: Supresión de morgados, padroados e fideicomisos en 1837. Libera definitivamente as terras dos patrimonios vinculados e os seus propietarios poden vendelas sen atrancos. Enormes extensións de terra saíron ao libre mercado para seren compradas polo mellor poxador.
• A desamortización: Foi a medida máis importante. Consistiu na venda en pública poxa dos bens rústicos e urbanos pertencentes ás mans mortas eclesiásticas, aos baldíos e terras de comúns (propiedades colectivas dos veciños) e aos propios (bens dos concellos).

Fases do proceso desamortizador

O proceso foi longo debido á cantidade de bens afectados e aos avances e retrocesos provocados polas disputas políticas e ideolóxicas:

1. A desamortización de Mendizábal (1835-1836)

Acometeu a desamortización eclesiástica mediante dous decretos que afectaron ao clero regular:

• Decreto de 1835: Supresión (nacionalización) dos mosteiros das ordes monacais, salvo os dedicados ao coidado de enfermos e educación de pobres.
• Decreto de 1836: Declarábanse en venda todos os bens raíces das institucións suprimidas.

Os obxectivos eran converter os bens en posesión individual, obter recursos para a guerra carlista, reducir a débeda pública e conseguir apoio social á causa liberal.

2. A Rexencia de Espartero (1841)

Completouse a desamortización eclesiástica; polo decreto de 1841 foron declarados nacionais os bens do clero secular. A partir de 1844, os gobernos moderados paralizaron o proceso e alcanzaron un acordo co Vaticano (Concordato de 1851), polo que a Igrexa aceptaba as vendas a cambio de que o Estado sostivese economicamente ao clero.

3. O Bienio Progresista e a Lei Madoz (1854-1856)

Aprobouse a Lei Xeral de Desamortización, presentada por Madoz. Culminou a desamortización civil, producindo maiores cambios polo volume de terras postas en venda (bens do Estado, dos concellos e o restante das propiedades eclesiásticas).

Nota final: En xeral, os compradores dos bens desamortizados convertéronse en rendistas sen interese en intervir no proceso de produción agraria, polo que a explotación permaneceu estancada.