Historia de España e Mundo: Séculos XIX e XX
Conceptos clave da Historia de España (s. XIX-XX)
Afrancesados
Durante a Guerra da Independencia (1808-1814), intelectuais, funcionarios e membros da alta nobreza, procedentes do despotismo ilustrado, aceptaron a Xosé Bonaparte como rei.
Fernandinos
Durante a Guerra da Independencia (1808-1814), a maioría do clero e da nobreza dirixiron a resistencia contra Napoleón, buscando a volta do rei absoluto Fernando VII.
Pronunciamento
Forma de sublevación militar característica do século XIX en España, co obxectivo de cambiar un determinado sistema político.
Desamortización
No século XIX, proceso polo cal as terras da Igrexa, señoríos e terras comunais pasaban a dominio comercial e vendíanse para convertelas en propiedade privada. As máis importantes foron a de Mendizábal (1836) e a de Madoz (1855).
Cantonalismo
Movemento de insurrección na I República Española (1873). Pretendía a creación dun estado federal a partir de pequenas unidades chamadas cantóns, onde se formaron milicias locais. O máis importante foi o de Cartaxena.
Primeira Guerra Mundial (1914-1918)
Paz Armada
Fase previa á Primeira Guerra Mundial (1890-1914), caracterizada pola creación de dous grandes bloques (a Tripla Alianza e a Tripla Entente) e por unha carreira de armamentos.
Tripla Alianza
Bloque militar formado en Europa a finais do século XIX e principios do XX, integrado por Alemaña, Italia e Austria. Foi derrotada pola Tripla Entente.
Tripla Entente
Bloque militar formado en Europa a finais do século XIX e principios do XX, integrado por Rusia, Francia e o Reino Unido. Venceu na Primeira Guerra Mundial.
Guerra Lóstrego/de Movementos
Plan alemán (Schlieffen) que prevía unha rápida vitoria sobre Francia para logo volverse contra Rusia. Consistía en atacar Francia a través de Bélxica, pero foron detidos na batalla do Marne.
Guerra de Trincheiras/Posicións
Forma de facer a guerra na cal os exércitos combatentes manteñen liñas estáticas de fortificacións cavadas no chan e enfrontadas. Destacan as batallas de Verdún e do Somme.
Paz de París
Conxunto de tratados asinados polos países vencidos: Versalles, Saint Germain, Trianon, Sèvres e Neuilly. Os obxectivos eran impedir o rexurdimento de Alemaña, conseguir o equilibrio de poderes e manter illada a Rusia.
Tratado de Versalles
Imposición que os alemáns tiveron que aceptar, na que se recoñecía a Alemaña e aos seus aliados como culpables da guerra, condenándoa ao pago de elevadísimas reparacións. Alemaña tivo que reducir os seus efectivos militares e aceptar a desmilitarización de Renania.
Sociedade de Nacións
Organización creada en 1920 con sede en Xenebra, que tiña a vontade de reunir os principais países do mundo para que resolvesen os problemas de forma pacífica. Os países perdedores e a Rusia soviética foron excluídos. É o antecedente da ONU.
Outros Conceptos
Crioulo
Habitante nado en América que descendía exclusivamente de pais españois ou de orixe española. Formaban parte do sistema de castas da Nova España, baixo o dominio do Imperio Español, xunto aos indíxenas, mestizos e negros.
Datas clave
- 1808: Guerra da Independencia
- 1812: Constitución de Cádiz
- 1814: Regreso de Fernando VII
- 1820-1823: Trienio Liberal
- 1833: Comezo do reinado de Isabel II
- 1833-1840: Primeira Guerra Carlista
O Trienio Liberal (1820-1823)
En 1820 triunfou un pronunciamento liberal dirixido polo coronel Riego, que proclamou a Constitución de 1812 nas Cabezas de San Juan (Sevilla). O rei tivo que xurar a Constitución, liberar os presos políticos e convocar eleccións para reunir as Cortes. Restauráronse as reformas aprobadas en Cádiz.
Durante o goberno producíronse tentativas golpistas por parte dos absolutistas, apoiados polo rei e por varios países europeos. En 1823, a Santa Alianza enviou tropas a España (os Cen Mil Fillos de San Luís), que restituíron a Fernando VII como rei absoluto.