Gramática do sufixo -(r)ik e -tik en éuscaro: guía completa
Gramática do sufixo -(r)ik, -tik e -ko en éuscaro
1. -(r)ik egoerazkoa: adverbio
1. (r)ik egoerazkoa é adverbio.
1.a. Aditzei lotuta: harturik, nekaturik, ikusirik
1.b. Adjektiboei lotuta: alferrik, bizirik, bakarrik, pozik, ...
Este adverbio responde á pregunta nola e, a miúdo, pode tomar o sufixo -ko: ikusiriko.
2. -(r)ik partitivo lotzaile
2. (r)ik partitivo lotzaile:
2.a. Con adjectivos superlativos (para unir I e Adj): mutilik jatorrena
2.b. Con cuantificadores indefinidos: eskerrik asko, diru(rik) franko
Neste caso, o partitivo é sempre opcional; pode eliminarse.
3. -(r)ik determinante partitivo
3. (r)ik determinante partitivo
3.a. En oracións negativas: ez dut horrelakorik aurkitu; dirurik gabe
3.b. En contextos con matiz negativo: bakarrik egingo duzu lana
3.c. En preguntas de sí ou non: baduzu dirurik?
3.d. Para enfatizar a afirmación: baditugu 10 euro.
3.e. En oracións condicionais: laguntzarik behar baduzu, jo nigana
4. Usos principais do sufixo -TIK
1. -tik ablativo típico:
- Con verbos de movemento: etorri, ekarri, irten, joan
- Con atera: sakelatik, poltsikotik
- Con tiratu: belarritik, iletik
2. -tik ablativo atípico:
- Con heldu: eskutik
- Con verbos psicolóxicos: bihotzetik sentitu
3. -tik ablativo temporal:
noiztik?, atzotik, gaurtik, aspalditik, joan den astetik
4. -tik ablativo con postposicións libres e expresións:
hemendik at, etxetik kanpo
5. -tik ablativo-partitivo:
en artean: aukeratu liburuetatik bat
6. -tik ablativo-prosecutivo (usos máis relacionados co significado de «a través de»):
leihotik begiratu, begietatik malkoak jariatu
7. -tik ablativo de traxecto (¿nondik zehar?):
zubitik pasa naiz
8. -tik situación indefinida:
Con egon: hortik dago
5. Clasificación do sufixo -KO
1. -ko xenitivo/coordinacional: adxectivo, modificador do nome
[ [ [ X – ko ] I …] Det ] IS
1.1. [IS] + ko: herriko alkatea, asteko egunak, 10 urteko mutila
1.2. Nome verbal + ko: etortzeko proposamena
1.3. [AdbS] + ko: biharko eguna, apurtutako kristala
1.4. [PostS] + ko: herrirako bidea, harrizko etxea, laguntzako oparia
5. -ko marca de futuro/partizipio na morfoloxía verbal: egingo, irabaziko
2. -ko adxunto circunstancial: adxunto do verbo
2.1. [IS] + ra + ko = [PostS]: trenerako, egunerako
2.2. [AdbS] + ko: a. temporal: [biharko]PostS
2.5. Nome verbal + ko: irabazteko
3. Sufixo derivativo -ko para crear novos nomes: lekuko, gerriko, belarritako
4. Sufixo derivativo diminutivo -ko: mutiko, neskato