Funcións das oracións e formación do feminino e do plural en galego

Funcións das oracións

- Representativa/referencial (referente, Pepe naceu en Cambados)

- Expresiva (emisor; puahg, buf, ai; que cansa estou, é engaiolante)

- Apelativa/conativa (receptor, mensaxes publicitarias)

- Poética (forma da mensaxe, poesia, en galego vivo vigo)

- Fática (canle; oes, entendiches, atende oh)

- Metalinguística (código, estudos lingüísticos, o seseo é unha característica dialectal propia das áreas + occidentais)

Formación do feminino

- O cal, a mensaxe, o sal, a peaxe, a auga, o anel;

- Palabras acabadas en vogal atona (cambian O por A)

- Palabras rematadas en vogal tónica ou consoante (avo avoa, rapaz rapaza, ladrón ladroa, solteirón solteirona, lacazán lacazana, folgazán folgazana, cristian cristia, crumán curma, bailarín bailarina)

- Boi vaca, home muller, frade freira, papa papisa, actor actriz, tsar tsarina, galo galiña)

- Gato (animal doméstico da familia dos felinos)

- Gata (adxetivo para describir a unha persoa)

- Machado (hacha pequena)

- Machada (dito ou feito ostentoso)

- Caldeira (recipiente de metal, redondo y grande, con 2 asas e que se usa para quentar algo)

- Caldeiro (recipiente pequeno de unha soa asa)

- Xerro (recipiente rectangular)

- Xerra (recipiente cilíndrico)

- Cesto (recipiente grande para gardar cousas)

- Cesta (recipiente mais pequeno para transportar cousas)

- Froito (produto das plantas e árbores)

- Froita (fruto comestible con moita auga e doce de árbores e plantas)

- Fouciño (instrumento de labranza de folla grossa e forte co mango longo)

- Fouciña (instrumento de labranza coa folla curva e mango curto)

- Tixolo (tapa con buratos para cubrir a lareira e logo botar a brasa sobre ela)

- Tixola (utensilio de cociña metálico e redondo con pouco fondo e con mango longo)

- Substantivos femininos (apocalipse, apóstrofe, árbore, calor, canle, cor, desorde, dor, fin, fraude, orde, orixe, pantasma, ponte, pube, reuma, síndrome, suor; palabras que comezan por A; árbores froiteiras; rematadas en AXE; rematados en ite)

- Substantivos masculinos (acedume, cal, cárcere, contrasinal, couce, cume, cumio, diadema, dote, fel, fin, final, labor, leite, masacre, mel, nariz, paradoxo, riso, sal, sangue, sinal, sorriso, til, traxe, úbre, vagalume, xiz; nome das letras; rematados en ME)

Formación do plural

- Rematadas en vogal/n/m engaden s

- R/z engaden es

- S (agudas: engaden es; graves esdrúxulas ou monosílabas: determinante)

- L (monosílabos: engaden es; polisílabos agudos: cambian l por is; graves: engaden es)

- Substantivo+adxetivo: nos 2 elementos

- Verbo/palabra invariable+substantivo: segundo elemento

- Substantivo+de+substantivo: primeiro elemento

Graos do adxetivo

- Superlativo absoluto (malísimo)

- Superlativo relativo (o + malo)

- *Coma e ca (pronomes persoais tónicos antes)

- Como e do que (verbo ou cláusula despois)

- Especificativos (lápis pequeno)

- Explicativos (neve branca)

- Cualificativos (camisa amarela)

- Relacionais (persoas-rosaliano, relixións-protestante, lugares-galego)

Comunicación

Comunicación: contacto que establecen individuos para transmitirse información

Lingua: ciencia que se ocupa de estudar o código específico da linguaxe humana

Signo lingüístico: unidade básica da lingua que consiste na asociación arbitraria dunha expresión ou significante con contido ou significado

Norma: posibilidades do sistema que unha sociedade acepta como correctas e considera normativas

Substrato

Son linguas prelatinas ou prerromanas sen cultivo escrito, polo que detectar a súa pegada no galego é un proceso complexo. A pervivencia do euskera e dalgúns idiomas célticos fan posible comparacións e deducións que axudan a cuestionar; o substrato ten 2 capas, preindoeuropeo (linguas finais do paleolítico) e indoeuropeo ou celta (linguas dos pobos saefes)

A influencia céltica no latín (PL, CL, FL convírtense en CH), (CT pasa a IT), (perda do N e L intervocálico), (PTK, BDG)

Superestrato

Linguas dos pobos xermánicos (con léxico común e onomástica) e árabes (galego portugués, asturleonés, castelán, aragonés e catalán)

Influencia do galego no castelán e viceversa

O galego e o castelán teñen en común que son linguas romances, pero xorden en diferentes lugares da Península, polo que nos seus nacementos non tiveron influencia ningunha sobre a outra. É despois da súa creación cando se ven influencias como, por exemplo, o galego portugués que tivo moita importancia pola lírica e o castelán coa escola de tradutores de Toledo, cantares de xestas

O galego na Idade Media

Contexto histórico: a Idade Media é o período entre a caída do Imperio Romano de Occidente e a do Imperio Bizantino; a historia da lingua galega comeza no século XVII cando xa está desprendida do latín e a sociedade galega é unha das máis poderosas e prósperas. As súas características son: unha economía agrícola e mariñeira, a acumulación de poder na monarquía, unha sociedade estamental e feudal, a recomposición territorial e política e a persecución contra colectivos como os xudeus e homosexuais.

Era compostelana

Foi o momento de máximo esplendor da sociedade galega medieval. Caracterizabaa a súa paz relativa, aumento da poboación, melloras na agricultura, florecemento do comercio, crecemento das urbes e que Santiago converterase nun dos 3 máis importantes centros de peregrinación o que levou a un intercambio cultural e artístico; esto todo provoca o xurdimento da arte románica e a lírica trovadoresca galego-portuguesa.

No século XVIII Galicia sufriu unha decadencia tras a independencia de Portugal, a unificación das coroas, un estancamento económico seguido dunha crise social e o resultado das guerras de sucesión.

Revolución Irmandiña

A primeira (1431) chamouse a Fusquella e foi un levantamento burgués e labrego; na segunda (1465) formáronse as Irmandades que relevaban contra as inxustizas da nobreza, a Irmandade Xeral do Reino de Galicia derrubou numerosos castelos e fortalezas e provocou a fuxida de moitos nobres que fixeron unha contraofensiva na primavera de 1469 e finalmente en Santiago os Irmandiños son derrotados.

Lingua galega na Idade Media

Antes desta, o galego-portugués levaba moitos anos sendo unha lingua oral; coa independencia de Portugal o portugués tivo contacto co árabe e o mozarabe e converteuse nunha lingua oficial. O galego era a lingua de todos os estratos da sociedade galega na comunicación oral e tamén se comezou a escribir en galego ademais de en latín; o castelán nesa época era inexistente en Galicia. No século XIV entra en Galicia unha aristocracia castelá que impón o seu idioma; a igrexa tamén substitúe o galego polo castelán e a nobreza comeza a usalo en ocasións concretas; esto reforzase tras a guerra dinástica castelá provocando que o galego só se use oralmente