Filosofía: Mito, Ciencia e Aristóteles

Que tipo de saber é o mito?

O mito é un saber irracional, relixioso e ideolóxico que ofrece unha explicación infundada dos fenómenos naturais e humanos, atribuíndo a causa de todo o que acontece a forzas sobrenaturais que dependen dos deuses. Por isto, o mito dá unha visión arbitraria e caótica do mundo. Reduce a realidade á súa dimensión máis inmediata, xa que non distingue entre aparencia e verdade, e xustifica unha orde social establecida ao non diferenciar o comportamento humano da súa natureza.

Xurdimento da filosofía fronte ao mito

A filosofía nace en Grecia cando, a partir do século VII a.C., se comezan a conquistar outros territorios e o horizonte cultural grego se amplía, xa que ademais do intercambio comercial tamén se produce un intercambio cultural.

O obxectivo co que nace a filosofía fronte ao mito é o de buscar os fundamentos do que sucede utilizando a razón e o de distinguir entre aparencia e verdade.

Os factores decisivos que motivaron a aparición da filosofía foron:

• A aparición da democracia. Pouco a pouco creouse unha nova clase social (burguesía) que se foi consolidando e reclamando poder. Isto finalizou coa sociedade estamental e instaurouse a democracia. A liberdade coa que contaron os cidadáns a partir de entón favoreceu a aparición da filosofía.
• A introdución da moeda no século VII a.C. crea un sistema abstracto de referencia e un novo tipo de valor de cambio nas transaccións comerciais, permanente e obxectivo.
• A heterodoxia doutrinal da relixión grega. O feito de que na relixión grega as crenzas se transmitisen oralmente, sufrisen constantes variacións e houbese gran variedade de versións escritas por Homero e Hesíodo facilitou a aparición da reflexión racional.
• O carácter aberto das cidades gregas e as influencias culturais. Ao confluír diversas influencias, producíase unha relativización da propia cultura que impoñía unha necesidade crítica.

Diferenzas entre filosofía e ciencia

As diferenzas que existen entre a filosofía e outras ciencias pódense dividir segundo con que estean relacionadas:

• En relación co obxecto de estudo, a filosofía diferénciase das demais ciencias porque é un saber universal que estuda a realidade en xeral, mentres que as outras ciencias son saberes particulares que estudan dimensións concretas da realidade. Por exemplo, a psicoloxía, que estuda a conduta humana.
• En relación ao método de investigación, tanto a filosofía como as outras ciencias son saberes críticos, pero as ciencias son saberes críticos de primeira orde, xa que investigan dende un concepto de realidade, mentres que a filosofía é un saber crítico de segunda orde, que non parte dun concepto previo na súa investigación.

Clasificación das ciencias segundo Aristóteles

Aristóteles clasifica as ciencias en tres grupos:

• Saberes teóricos (Theoria). Son aqueles que representan de maneira intelectual ou mental a realidade. Proporcionan unha explicación dos diferentes ámbitos da realidade.
• Saberes prácticos (Praxis). Son aqueles que teñen como obxectivo orientar a acción do home no mundo. Algúns exemplos son: a moral, a política, o dereito...
• Saberes técnicos e artes (Poiesis). Son aqueles que crean obxectos útiles para a supervivencia ou obxectos fermosos.

Filosofía: saber práctico e teórico

Significa que a filosofía non só pretende o estudo da realidade na súa totalidade e descifrar o sentido do concepto “ser”, preguntándose polas causas e condicións que o fan posible, senón que tamén intenta desvelar as causas e as condicións que poñen de manifesto este concepto, atribuíndolle unha función na realidade.

Disciplinas da dimensión teórica

• A teoría do coñecemento, epistemoloxía ou gnoseoloxía pregúntase polo sentido da verdade.
• A antropoloxía filosófica establece as condicións de posibilidade da realidade humana. Pregúntase polo sentido do home en tanto que liberdade, racionalidade ou autoconciencia.
• A filosofía da natureza establece as condicións de posibilidade da realidade natural. Pregúntase polo sentido da natureza en xeral.

Disciplinas da dimensión práctica

• Filosofía da ciencia: analiza as condicións de posibilidade do saber científico, é dicir, as condicións que fan posible o feito científico.
• Filosofía política: analiza as condicións de posibilidade da política, é dicir, as condicións do feito político.
• Filosofía da relixión: analiza as condicións de posibilidade da relixión, é dicir, as condicións do feito relixioso.

Definición razoada da filosofía

A palabra filosofía provén dos vocábulos phylos, 'amor', e sophya, 'sabedoría'. Esta palabra fai referencia a un saber universal e crítico que pretende dar respostas racionais sobre todo o que sucede na realidade de maneira radical, sen andarse polas ramas e distinguindo entre aparencia e verdade. Xorde fronte ao mito que, ao contrario da filosofía, é de carácter irracional, relixioso e ideolóxico.