Filosofía antiga: de Tales a Platón

Conceptos fundamentais da filosofía antiga

Confucianismo e taoísmo

• Confucianismo: Filosofía que insiste en cultivar a virtude e respectar a orde para garantir o equilibrio persoal e a harmonía social.
• Taoísmo: A auténtica realidade non está constituída por obxectos, senón que está en continua transformación.

O ser e o devir

• Heráclito: Afirma que todas as cousas están sometidas ao devir (cambio). A verdadeira realidade está en continua transformación, que non se produce ao azar.
• Parménides: Sostén que non podemos fiarnos dos sentidos, porque son os que nos mostran que todo cambia. Cría que, para comprender a realidade, tiñamos que desprezar o testemuño dos sentidos e fiarnos da razón. "O ser é e o non ser non é". O ser é único, eterno e inmutable.

Pluralismo

Os pluralistas trataron de reconciliar a nosa percepción do cambio e do movemento coas ideas de Parménides. O arkhé non é único:

• Empédocles: Catro elementos.
• Anaxágoras: Partículas infinitas, "sementes".
• Atomismo: Leucipo e Demócrito (teoría atomista de Grecia).

Os sofistas

Mestres da retórica, desenvolven a súa actividade en Atenas. Consistía en ensinar aos alumnos a virtude política e o modo de triunfar mediante a oratoria e o coñecemento das leis. Afirmaban que eran mestres da virtude (areté). Interésanse por cuestións antropolóxicas.

Sócrates

"Só sei que non sei nada". Diferenciábase dos sofistas pola actitude ante a verdade. Sócrates trataba de buscar a sabedoría a partir da ignorancia. As fases do método socrático eran a ironía e a maiéutica, cuxo fin era alcanzar a definición universal.

O intelectualismo moral

Identificación do coñecemento como unha virtude. Basta o coñecemento do xusto para obrar ben. "Non hai homes malos, senón ignorantes".

Platón: teoría das ideas e dualismo

Perigo do relativismo

Non existe a verdade absoluta. Platón oponse ás teorías relativistas e escépticas dos sofistas, xa que cría que eran falsas. Os relativistas dicían que as cousas son tal e como as percibimos.

Mundo sensible e intelixible

• Mundo sensible: Composto polo que vemos e tocamos, material.
• Mundo intelixible: Composto por realidades inmateriais que non se captan cos sentidos, senón coa razón. As esencias (perfectas e eternas).

Teoría da participación

As ideas son modelos eternos das cousas. Metafísica dualista: mundo sensible e intelixible. Relación entre as ideas e as cousas: As ideas non son só conceptos que serven para ordenar os sentidos, senón que son o modelo do mundo das cousas, mentres que as cousas son unha copia imperfecta das ideas. Orde das ideas (idea de ben, semellanza, bondade, lume).

Ciencia e opinión

Dúas formas de saber:

• Doxa ("opinión"): Coñecemento do mundo sensible.
• Episteme ("ciencia"): Coñecemento do mundo intelixible.

Paso da doxa á episteme: Para alcanzar o saber verdadeiro hai que realizar un proceso de ascensión dialéctica que vai dende o sensible ata o das ideas (conxectura - eikasía; crenza - pistis; intelixencia - noesis).

A reminiscencia

Platón pensa que a ascensión dialéctica é posible grazas á reminiscencia, que nos permite lembrar as ideas que a nosa alma garda no seu interior dende antes de nacer.

Corpo e alma: dualismo antropolóxico

Alma inmortal encerrada nun corpo material imperfecto. Tres partes da alma:

• Racional (cabeza): Sabedoría.
• Irascible (peito): Valentía.
• Concupiscible (ventre): Fortaleza.

Persoa excelente:

• Alma racional: Intelixencia.
• Alma irascible: Valentía.
• Alma apetitiva: Moderación.

Dous sentidos da xustiza

• Individual: Equilibrio das tres tendencias da nosa alma.
• Social: Harmonía entre os tres tipos de persoas.