Feudalismo e Estrutura Social Medieval

O Réxime Feudal na Idade Media

Coñécese como réxime feudal o sistema socioeconómico e político vixente en Europa durante a Idade Media.

Características da Vasalaxe Feudal

Este réxime baseábase na existencia de relacións de vasalaxe nas que o rei era o señor supremo dun territorio ao que se lle debía obediencia e fidelidade. Nesa relación, o rei outorgaba aos seus vasalos (nobres) un beneficio (dereitos xurisdicionais) ou un feudo (terras). Esta relación era establecida entre iguais, é dicir, pertencentes ao estamento privilexiado.

Á súa vez, os grandes nobres establecían este tipo de relacións con outros de inferior categoría, dando lugar á chamada pirámide de dependencia feudal.

De acordo coas obrigas feudais, cada nobre dispoñía do seu propio exército, formado polos seus vasalos, que debían estar tamén ao servizo do rei.

O Poder do Monarca e dos Señores Feudais

O monarca era o dono do reino (monarquía patrimonial) e exercía a soberanía (de orixe divina) e a autoridade suprema. Porén, os señores feudais exercían estas prerrogativas nas súas terras. Na práctica, o rei compartía con eles o exercicio do poder político e administrativo (como recadar impostos ou recrutar tropas) e da xustiza, que administraban nos seus señoríos (monarquía feudal). Ademais, o monarca debía gobernar respectando os privilexios forais dos reinos e cidades.

Diferenzas Rexionais no Feudalismo Ibérico

A pesar deste réxime, había diferenzas entre os distintos reinos cristiáns. Na Coroa de Castela impúxose a concepción autoritaria do poder, salvo nos señoríos vascos. Pola contra, na Coroa de Aragón dominou a visión pactista, é dicir, o rei mantiña un pacto polo que reinaba de acordo e respectando os privilexios dos diferentes reinos que formaban a Coroa de Aragón.

A Sociedade Estamental Medieval

Organización Social e Desigualdade Legal

Na sociedade cristiá da Idade Media, os individuos estaban organizados en grupos, estados ou estamentos. De acordo coa función que desenvolvían na sociedade: loitar, rezar, traballar. Nesta sociedade predominaban os lazos de dependencia persoal fronte aos vínculos de carácter público; os seus membros eran legalmente desiguais: privilexiados e non privilexiados.

Os Grupos Privilexiados: Nobreza e Clero

Os grupos privilexiados estaban formados por nobres e eclesiásticos. Posuían honores e títulos, non pagaban tributos, e dispuñan de leis e tribunais especiais. Ademais, exercían o poder e a xustiza sobre os non privilexiados.

Eran os señores feudais e fundamentaban a súa posición de dominio e privilexio na dedicación ao exercicio das armas ou á oración (consideradas como actividades sociais de rango superior). Entre eles existían grandes diferenzas, tanto entre a alta nobreza (duques, condes) e a baixa (fidalgos) como entre o alto clero (abades, bispos) e o baixo (curas e monxes).

Os Grupos Non Privilexiados: O Pobo

O grupo dos non privilexiados era moi heteroxéneo e claramente maioritario, e estaba composto polo resto da poboación: campesiños, artesáns, comerciantes, burgueses, etc. Formaban o estamento dos pecheiros, porque pagaban os pechos ou impostos. A súa situación variou co paso do tempo:

Evolución dos Non Privilexiados

• Antes do século X estivo composto fundamentalmente polos campesiños, diferenciándose entre os campesiños libres, propietarios de pequenas parcelas, e os colonos ou servos, que estaban adscritos á terra que traballaban (non a podían abandonar sen permiso) e debían realizar diversas prestacións e servizos aos seus señores.

O Renacemento Urbano e os Burgueses

• Despois do século X, co Renacemento Urbano (séculos XI e XII) e das actividades comerciais, xurdiron novos grupos nas cidades e vilas: menestrais, artesáns e comerciantes. Todos eles formaron o grupo dos burgueses (habitantes dos burgos).

As Relacións de Encomenda

Foi moi frecuente na Idade Media que moitos campesiños libres buscasen a protección dun nobre, dunha igrexa ou dun mosteiro. Estes vínculos de dependencia coñécense co nome de relacións de encomenda. A cambio de protección e defensa, os pequenos propietarios rurais encomendaban a súa persoa, a súa familia e os seus bens a un señor, entregándolle todas ou parte das súas terras ou pagándolle unha taxa anual. As relacións de encomenda fortaleceron o funcionamento do réxime feudal e da sociedade estamental.

Grupos Marxinais e Minoritarios

Entre os grupos marxinais e minoritarios da sociedade estaban os xudeus, dedicados ás actividades artesanais e mercantís, e os mudéxares (musulmáns que vivían en territorio cristián). Ambos vivían nas cidades en barrios separados (xuderías, mourerías).