Exploración e Explotación do Novo Mundo

Tras o descubrimento de América por Cristovo Colón en 1492, iniciouse unha intensa etapa de exploración e conquista que deu paso á explotación comercial dos novos territorios incorporados á Monarquía Hispánica.

Fases da Exploración e Conquista

As expedicións de exploración e conquista das novas terras descubertas (Doc. 1) pódense dividir en distintas fases, como vemos no mapa correspondente:

• 1492-1518: Desenvólvense as outras tres viaxes de Colón e as de Américo Vespucio e Alonso de Ojeda, conquistáronse as Antillas e a costa venezolana; Ponce de León explorou a Florida; Núñez de Balboa descubriu o Pacífico, e Díaz de Solís descubriu o Río da Prata.
• 1519-1540: Foi a fase máis significativa, xa que se produciu a primeira volta ao mundo (Magalláns e Elcano), Hernán Cortés conquistou México, Pizarro conquistou o Perú, Valdivia conquistou Chile, Mendoza conquistou gran parte de Arxentina e Cabeza de Vaca explorou California.
• 1541-1560: Hernando de Soto e Vázquez Coronado exploraron o Val do Mississippi e Novo México, mentres que Orellana navegou polo Amazonas.

Impacto na Poboación Indíxena

Estas expedicións puxeron en contacto os españois con diferentes culturas e civilizacións indíxenas, como os maias, incas ou aztecas (Doc. 2). A conquista foi rápida debido á superioridade militar dos conquistadores, á debilidade interna dos imperios indíxenas (enfrontamentos e guerras civís nos casos azteca e inca, o que os españois aproveitaron conseguindo aliados entre os pobos indíxenas rivais), e á actitude dos indíxenas que, en moitas ocasións, recibiron desconcertados pero de xeito pacífico os españois como "deuses".

Este proceso de conquista incidiu negativamente na poboación nativa, cun forte impacto demográfico polas campañas militares, as enfermidades introducidas polos europeos (variola, sarampelo, gripe) e os traballos forzados, descenso da poboación que continuou ao longo dos séculos XVI e XVII.

Organización da Conquista e Administración

A maioría dos conquistadores eran particulares (compañías de soldados dirixidas por un capitán ou Adelantado), que lograban un permiso do monarca, a cambio de poñer os novos territorios baixo a autoridade real. O rei recompensábaos con cargos e riquezas, reservándose unha parte dos recursos atopados (o quinto real), o que quedaba recollido nun acordo escrito ou "capitulación".

Todos os territorios americanos dependían directamente da Coroa de Castela, que creou diferentes institucións para administralos (Consello de Indias, Casa de Contratación, Gobernacións, Audiencias, Vicerreinados…), tanto na Península como no Novo Mundo. Paralelamente, o conxunto da lexislación americana foi reunido nas Leis de Indias.

Explotación Económica: Encomenda e Mita

Por outra banda, un dos principais estímulos da conquista americana foi a busca de riquezas e a explotación dos recursos. Tras a rapina inicial, os conquistadores e a Coroa puxeron en marcha diferentes actividades económicas coas que poder obter beneficios. Co obxectivo de obter man de obra barata para cultivar as terras ou explotar as minas, os españois empregaron basicamente dous sistemas:

• A encomenda (Doc. 3) consistía na entrega por parte da Coroa a un colono español dunha cantidade de indíxenas, para que, a cambio do seu coidado e evanxelización, traballasen gratuitamente ou pagasen un tributo. O sistema de encomendas iniciárase en 1499, pero a dureza dos traballos orixinou unha elevada mortalidade indíxena e unha controversia legal (na que destacou frei Bartolomé de las Casas), xa que, teoricamente, os indíxenas non podían ser escravizados. Aínda que novas leis tenderon a eliminalas, as encomendas mantivéronse durante os séculos XVI e XVII polas presións dos colonos, ao tempo que, para compensar o descenso da man de obra indíxena, se introduciron en América escravos negros africanos.
• A mita (que xa existía previamente no imperio inca) era un sistema semellante á encomenda e aplicábase nas minas, obrigando os nativos a traballar nelas unha parte do ano a cambio dun pequeno salario.

Consecuencias da Conquista

Como balance final, o proceso de conquista e explotación das Indias trouxo diferentes consecuencias culturais, económicas, sociais, demográficas e políticas, tanto de ámbito positivo (ampliación do mundo coñecido, novos alimentos, incremento do comercio, mestizaxe de pobos, potenciación da hexemonía española…) como negativo (evanxelización forzada, destrución das culturas precolombinas, diminución da poboación indíxena polas guerras, a explotación e as novas enfermidades, emprego da man de obra escrava africana…).