Éticas da Xustiza: De Kant ao Discurso e Comunitarismo

Éticas da Xustiza

Chamadas tamén deontolóxicas, porque se preocupan polo deber (deón), ou formalistas, porque se centran na forma das normas e non no seu contido.

O Formalismo Ético de Kant

Immanuel Kant critica as éticas anteriores por seren heterónomas, ao consideraren que a vontade humana non é independente. Sostén que os seres humanos posuímos conciencia duns deberes morais e que a razón debe ser autónoma para actuar conforme a eses deberes.

Comparación: Éticas Materiais vs. Éticas Formais

Éticas materiais (ex. Aristóteles):

• Normas establecidas para acadar un fin específico.
• Baseadas en imperativos hipotéticos: «Se queres A, tes que facer B».
• Son éticas heterónomas, cos seus principios non ditados pola propia razón.

Éticas formais (ex. Kant):

• Carentes dun contido concreto; buscan ser universais e necesarias.
• Fundamentadas no imperativo categórico, universalmente válido e necesario.
• Son éticas autónomas, cos seus principios ditados pola razón.

O Imperativo Categórico Kantiano

Kant formula o imperativo categórico de diversas maneiras:

• «Obra só de acordo coa máxima pola cal poidas querer ao mesmo tempo que se converta en lei universal.»
• «Obra como se a máxima da túa acción debera converterse pola túa vontade en lei universal da natureza.»
• «Obra de tal modo que uses a humanidade, tanto na túa propia persoa como na persoa de calquera outro, sempre á vez como fin, e nunca simplemente como medio.»

Seremos autónomos se nos comportamos de acordo co imperativo categórico e superamos o egoísmo.

Consecuencias da Autonomía Moral

• Dignidade humana: Os seres humanos teñen un valor en si mesmos, non teñen prezo.
• Boa vontade: Ter boa vontade consiste en evitar o egoísmo e respectar os seres humanos.
• O ben supremo: A boa vontade non sempre nos proporciona felicidade. Kant supón que a alma é inmortal e que Deus concederá a felicidade noutra vida a quen obre ben.

A Ética Material dos Valores de Scheler

Mentres Kant consideraba que só contamos con dúas facultades (a razón e a sensibilidade), o filósofo alemán Max Scheler (1874-1928) propón un terceiro elemento: a intuición emocional. Esta facultade capta os valores, que son calidades obxectivas (positivas ou negativas) independentes tanto das cousas como do suxeito que os percibe. Exemplos de valores: bo-malo, xusto-inxusto, etc.

As Éticas Procedimentais: A Ética do Discurso

Nadas na década de 1970, estas éticas son deontolóxicas pero, a diferenza de Kant, entenden que non é unha soa persoa quen ha de comprobar se unha norma é universalizable. Pola contra, deben ser os afectados por ela quen o comproben, aplicando procedementos racionais. Karl-Otto Apel e Jürgen Habermas son os principais desenvolvedores da ética do discurso. Segundo esta teoría, débese establecer un diálogo para determinar que normas son moralmente correctas. Unha norma será válida cando todos os afectados por ela acepten libremente as consecuencias que se derivarán do seu cumprimento.

Universalismo e Comunitarismo Ético

Universalismo

O universalismo ético pretende unha ética universal, unha solidariedade global segundo a cal debemos ser capaces de poñernos no lugar de calquera outra persoa, independentemente da comunidade á que pertenza.

Comunitarismo

O comunitarismo, en cambio, enfócase nunha ética para unha comunidade concreta. A identidade comunitaria é considerada importante para fomentar os vínculos coa comunidade local, relixiosa, etc.