A Ditadura de Primo de Rivera: Golpe, Etapas e Características

A ditadura de Primo de Rivera: golpe de Estado, etapas e principais características

En setembro de 1923, Miguel Primo de Rivera, capitán xeneral de Cataluña, co apoio de personalidades políticas e militares, deu un golpe de Estado en Barcelona. Xustificouno polo fracaso militar en Marrocos, as críticas ao rei, as manifestacións catalanistas, o auxe terrorista e o medo a unha subversión social. O rei concedeulle a presidencia do Goberno, asumindo o golpe de Estado.

Nun principio tivo ampla aceptación popular debido ao gran malestar social e político e porque se pensaba que era unha medida transitoria. Só se opuxeron claramente o P. Comunista e a CNT, e foi criticada por intelectuais, estudantes, republicanos e algúns monárquicos. Primo de Rivera defendía que rexeneraría a vida pública e solucionaría os problemas.

Estableceu un réxime autoritario, populista e paternalista no que hai 2 etapas: directorio militar (1923-25) e civil (1925-30).

O Directorio Militar (1923-1925)

O primeiro goberno estivo formado exclusivamente por militares que gobernaron mediante decretos. As medidas adoptadas para rexenerar a vida política foron:

• Suspensión da Constitución de 1876.
• Substitución das autoridades existentes por outras afíns ao réxime.
• Eliminación da capacidade dos partidos políticos para intervir nos asuntos públicos.
• Creación de delegados do goberno, encargados de informar sobre os problemas dos concellos e de propoñer os remedios.
• Reforma da normativa electoral, que non se aplicou porque non houbo eleccións.
• Novos estatutos municipal e provincial que aumentaban as competencias administrativas, pero na práctica o Goberno nomeaba os concelleiros e deputados provinciais.
• Creación da Unión Patriótica, o partido único do réxime.
• Restablecemento da orde pública.
• Persecución do movemento obreiro que logrou diminuír o número de folgas e atentados.
• Extensión do Somatén, paisanos armados que colaboraban coa Garda Civil para manter a orde pública.
• Defensa da unidade da patria coa persecución de símbolos nacionalistas.

Puxo fin á guerra en Marrocos tralo desembarco de Alhucemas e a reconquista do Rif, o que aumentou a súa popularidade e o prestixio do exército.

O Directorio Civil (1925-1930)

Tras estes éxitos, deuse paso en 1925 a un directorio civil, formado por membros da Unión Patriótica. Intentou instaurar un réxime corporativo, semellante ao fascismo italiano. Creou a Organización Corporativa do Traballo para regular as relacións entre patronal e obreiros, elaborou unha lexislación laboral e social e implantou medidas populistas.

Creou unha Asemblea Nacional consultiva que presentou un proxecto de Constitución que foi retirado por falta de apoios. A nivel económico houbo un intervencionismo do Estado, forte proteccionismo arancelario, control do mercado interno e dos prezos, fomento da produción con medidas crediticias e encargos do Estado, formación de monopolios para servizos básicos (teléfono, petróleo) e fomento das obras públicas (estradas, encoros para hidroelectricidade e regadío). Isto deu como resultado unha etapa de prosperidade, favorecida pola conxuntura mundial e a paz social, pero tamén aumentou o déficit público e a produtividade foi baixa. A clase social favorecida foi a burguesía financeira, industrial e terratenente.

A oposición á ditadura foi en aumento, procedente dos republicanos, liberais, estudantes, anarquistas, nacionalistas e militares de Artillería. En xaneiro de 1930 preguntou aos xefes militares se podía contar coa súa confianza e a ambigüidade da resposta levouno a presentar a dimisión, que foi aceptada polo rei. Exiliouse en Francia ata o seu falecemento.