O desenvolvemento económico e a fin do franquismo

O auxe dos tecnócratas e o crecemento económico

O seu éxito máis destacable foi sentar as bases para iniciar o forte crecemento da década de 1970, así como o abandono definitivo do modelo autárquico. Ademais, os gobernos nomeados por Franco incorporaron unha nova xeración de políticos que presentaban un perfil máis técnico que ideolóxico: os “tecnócratas”. Para eles, a única forma de manter o réxime franquista era impulsar unha política de crecemento económico. Isto supuxo que os sectores falanxistas foron relegados aos ministerios máis sociais.

O gran desenvolvemento (1959-1975)

O principal motor da expansión económica foi a industria, debido á mellora da produtividade, á importación de maquinaria e tecnoloxía e ao investimento estranxeiro. Produciuse, ademais, unha diversificación da produción nos seguintes ámbitos:

• Sector metalúrxico
• Sector químico
• Sector da alimentación

Na agricultura, o éxodo rural implicou unha mecanización agrícola e a posterior caída da rendibilidade das pequenas propiedades. Paralelamente, produciuse un considerable incremento do peso dos servizos na economía, sendo o turismo e a construción as actividades con maior crecemento.

A agonía da ditadura e a crise de 1973

Tras a prosperidade económica dos anos 60 (freada pola crise de 1973), a sociedade española mudou, o que fixo xurdir unha ansia xeral de cambio e de maiores liberdades. Xorden diferenzas nas filas franquistas entre os sectores máis conservadores (o “búnker”) e aqueles que estaban a favor dunha pequena apertura (os “aperturistas”). Ademais, o estado de saúde do ditador e as crecentes dificultades políticas e económicas anunciaban a fin do réxime.

No ano 1973 prodúcese unha crise enerxética mundial (subida dos prezos do petróleo) que afecta gravemente a economía, deixando ao descuberto os defectos estruturais do desenvolvemento económico dos anos 60: dependencia tecnolóxica do estranxeiro, elevado endebedamento da empresa pública, necesidade dunha reconversión industrial e de adaptarse ao novo ciclo tecnolóxico.

Carrero Blanco e Arias Navarro

Carrero Blanco foi nomeado presidente do goberno, converténdose na persoa clave para asegurar a continuidade do franquismo despois da morte de Franco. Pouco despois, foi asasinado nun atentado de ETA. Carrero foi substituído por Arias Navarro, quen pretendía unir a aperturistas e inmobilistas no chamado “Espírito do 12 de febreiro”, pero que non convenceu a ningunha das familias franquistas.

Conflitividade social e a Transición Democrática

A partir de 1973 tivo lugar un espectacular crecemento da conflitividade social como consecuencia da crise económica. Os grupos da oposición tenderon a unha acción conxunta prevendo a próxima desaparición do ditador. Isto deu lugar á “Plataxunta”, a unión da Xunta Democrática (liderada polo PCE) e a Plataforma de Convergencia Democrática (liderada polo PSOE). Tamén apareceu un terrorismo ultraesquerdista, que contou cunha forte represión do goberno de Arias Navarro.

Por outra parte, na colonia africana do Sáhara, o Goberno fixera unha promesa de realizar un referendo en 1973, xa que a Fronte Polisario reclamaba a independencia. O rei Hassan II organizou a Marcha Verde, unha invasión pacífica do Sáhara. Días despois da retirada da marcha, asinouse en Madrid un acordo entre Marrocos, Mauritania e as Cortes para que os dous países se repartiran a colonia, sen ter en conta a opinión da poboación local.

Finalmente, o ditador falece o 20 de novembro de 1975, deixando a presidencia en mans de Arias Navarro e a xefatura de Estado a Juan Carlos de Borbón. Este foi nomeado rei e iniciou os trámites legais para configurar España como un Estado social e democrático de Dereito nun proceso coñecido como Transición Democrática (1975-1978), malia a expresión de que o futuro de España estaba “atado e ben atado”.