A Desamortización en España: Etapas e Consecuencias Históricas
A venda de propios e comúns privou o campesiñado máis pobre do desfrute dos bens “colectivos”. Creou problemas nos concellos polo descenso dos seus ingresos. Favoreceu a concentración da propiedade nalgunhas zonas, creándose os latifundios, e noutras zonas supuxo dotar de terra ao campesiñado que non tiña.
A Desamortización Progresista (1834-1837)
Este período clave da Desamortización incluíu as seguintes medidas:
- Lei de Desamortización Civil (1834): lexitimou a posteriori as ocupacións de terras baldías e de realengo levadas a cabo por particulares.
- Lei de Agosto de 1836: confirmou a “desvinculación de patrimonios nobiliarios” levada a cabo durante o Trienio Liberal.
- Desamortización de Mendizábal: coñecida como a “Desamortización eclesiástica”, declarou os bens, rendas, dereitos e accións das comunidades e institutos relixiosos de ambos sexos como “propiedade nacional” e sacounos a pública poxa. O Estado pagaría ao clero a renda que percibía das súas antigas propiedades, e a medida buscaba sacar o Estado dos seus apuros financeiros.
Consecuencias da Desamortización
No fondo, a Desamortización foi unha reforma agraria mal feita que trouxo consigo:
- A depreciación da terra.
- O enriquecemento duns poucos –os novos ricos–.
- A formación de grandes latifundios.
- A miseria do campesiñado.
A disolución do réxime señorial supuxo que o antigo señor se convertese no novo propietario agrario e o campesiñado perdese todos os dereitos que tiña no antigo sistema señorial, pasando a ser un simple xornaleiro ou arrendatario. Ademais, o campesiñado nunca puido acceder nin ás terras de señorío que, xa desvinculadas, saíron ao mercado libre, nin ás terras desamortizadas da Igrexa, xa que non tiña medios económicos para a súa compra. Por último, a privatización das terras comunais supuxo a perda duns recursos preciosos para o campesiñado máis necesitado.
Etapas Previas da Desamortización
Antes da Desamortización Progresista, houbo outras iniciativas:
- Decreto do 19 de setembro de 1798 (Carlos IV e Godoy): para amortizar a débeda pública, implicou a venda de bens pertencentes a hospitais, hospicios, casas de misericordia, etc.
- A Obra Desamortizadora das Cortes de Cádiz: centrouse na venda de “bens nacionais” para o pago da débeda pública.
- A Obra Desamortizadora do Trienio Liberal (1820-1823): destacou a Lei de Desvinculación do 11 de decembro de 1820, que suprimiu os morgados, dándolle aos nobres a posibilidade de vender as súas terras.