As Crises Baixomedievais en Galicia: Peste Negra e Irmandiños
As Crises Baixomedievais: Un Contexto de Cambio
Logo da expansión económica dos séculos XII e XIII, nos séculos XIV e XV tiveron lugar as crises baixomedievais. En 1348, a chegada da Peste Negra inaugurou unha etapa de mortalidades catastróficas, crises agrícolas e enfrontamentos sociais. Previamente, durante a primeira metade do século XIV, sucedéronse malas colleitas debido a un ciclo climático máis rigoroso, o que significou escaseza de alimentos e desnutrición. A Peste Negra afectou especialmente a Cataluña e provocou a perda dun cuarto da poboación castelá no século XIV. Este forte impacto débese a que, aínda que as epidemias eran frecuentes, a poboación xa estaba debilitada logo de décadas de malas colleitas.
Crise Demográfica e Conflitos Sociais
A crise demográfica provocou un descenso do número de campesiños e o abandono de explotacións. Como consecuencia, os señores feudais viron minguar as súas rendas, polo que confiscaron terras e impuxeron novos impostos (os malos usos). Isto causou un forte descontento no campesiñado, que acabou por protagonizar levantamentos contra a nobreza. Son exemplos os remensas cataláns, que loitaron contra o réxime señorial e os malos usos, e os irmandiños galegos.
As Guerras Irmandiñas en Galicia
En Galicia, os abusos señoriais afectaron tanto ao rural como ao ámbito urbano e deron lugar ás dúas Guerras Irmandiñas.
A Primeira Guerra Irmandiña (1431)
A primeira (1431) foi dirixida por Roi Xordo nas comarcas de Pontedeume e Betanzos, que padecían os malos usos do Conde de Andrade, quen acabaría por controlar a situación.
A Segunda Guerra Irmandiña (1467-1469)
A segunda (1467-69) tivo maior entidade ao afectar a toda Galicia e contou cun carácter de guerra civil. Organizados na chamada Santa Irmandade, campesiños, burgueses e fidalgos erguéronse contra a nobreza. Asaltaron e destruíron máis de cen fortalezas nobiliarias, obrigando a fuxir aos principais señores feudais. Ante a gravidade dos feitos, a nobreza galega tivo que unirse e endebedarse para pagar un exército que conseguiu aplacar a revolta. Logo, moitos campesiños serían obrigados a reconstruír os castelos derruídos.
Revoltas Urbanas e Colapso Comercial
Ademais, nas cidades que tamén sufrían o colapso do comercio, orixináronse episodios violentos como ataques ás xudarías (progromos) ou revoltas urbanas.
Conflitos entre Monarquía e Nobreza
Por último, outra manifestación da crise baixomedieval foi que, durante os séculos XIV e XV, houbo conflitos entre a monarquía, que buscaba impoñer a súa autoridade, e os estamentos privilexiados, que se negaban a renunciar ao seu poder, como mostran as guerras civís en Castela, Navarra e Cataluña.