O Contrato Social de John Locke e a División de Poderes

O contrato social de John Locke

O filósofo ilustrado John Locke loitou contra o absolutismo e, na súa obra Segundo tratado sobre o goberno civil (1689), defendeu as liberdades individuais e a capacidade do ser humano de construír o seu destino. O gran problema do absolutismo que defendía Hobbes é que, ao dispoñer de todos os dereitos e non adquirir deberes de ningún tipo, o monarca absoluto queda fóra do contrato social: os seus privilexios fano estar en «estado de natureza» respecto aos seus súbditos. Quen nos protexe dese Estado que «nos protexe»?

Dereitos naturais e a necesidade do Estado

A razón descóbrenos que, no estado de natureza, os seres humanos posuímos algúns dereitos:

• Dereito á vida.
• Dereito á liberdade.
• Dereito á propiedade froito do noso traballo.
• Dereito a actuar contra os abusos (dereito de vinganza).

Estas cuestións non dependen da sociedade, senón que a fundan. O problema é que o estado de natureza é inseguro, polo que este dereito de vinganza se cede ao Estado para que instaure as leis. O contrato é temporal e ten como contrapartida o deber do Estado de constituírse nun sistema parlamentario, pois a lei non pode ser arbitraria.

O sistema parlamentario e a división de poderes

O sistema parlamentario adquire obrigas para cumprir a súa función: a mellora das liberdades individuais baixo o imperio da lei. Para garantir o uso razoable da autoridade, Locke propón que o poder estea dividido en:

• Lexislativo
• Executivo
• Federativo

Se o poder non cumpre o contrato social, a cidadanía ten o lexítimo dereito á rebelión. Isto ocorrería se o monarca se sitúa por enriba da lei ou se unha potencia estranxeira se fai co poder.

A achega de Montesquieu

O francés Charles Louis de Secondat, barón de Montesquieu, tamén se preocupou polo problema do absolutismo, pois estaba convencido de que «todo home que ten poder sente a inclinación a abusar del». A solución que achega en O espírito das leis, seguindo a Locke, é a división de poderes:

• Poder executivo: inspira as leis e toma decisións.
• Poder lexislativo: discute e aproba as leis.
• Poder xudicial: fai cumprir as leis.