O concepto de home e traballo na filosofía de Karl Marx

O ser humano na filosofía de Marx

Para Marx, o ser do home é a base da súa crítica ao idealismo e ao materialismo mecanicista (o do século XVIII e o de Feuerbach), e da explicación da posibilidade da alienación a partir da actividade produtiva ou traballo do home, así como da necesidade dunha superación das formas da alienación.

O home como ser material e produtivo

O home é un ser material con necesidades materiais que satisfai a través da interacción coa natureza mediante o traballo. Para Marx, non existe unha “esencia humana” en xeral: o home faise a si mesmo a través da historia, na sociedade e transformando a natureza:

“O home produce ao home, a si mesmo e ao outro home (…). Así como é a sociedade mesma a que produce ao home en canto home, así tamén é producido por el (...). Toda a chamada Historia universal non é outra cousa que a produción do home polo traballo humano” (Manuscritos económico-filosóficos).

A superación da concepción teórica

Así pois, o home é, ante todo, un ser activo, “práctico” (de práxis, acción, en grego), sendo o traballo (actividade práctico-produtiva) a súa actividade principal. A concepción do home como ser “teórico” (de theoría, contemplación, en grego), propia de Hegel ou Feuerbach, debe ser superada, xa que procede da sociedade escravista grega, onde o traballo de transformación da natureza estaba reservado aos escravos.

O traballo e as relacións sociais

O traballo pon ao home en relación coa natureza e cos demais homes. A natureza aparece “como a súa obra e a súa realidade”, como “corpo inorgánico do home”. Este materialismo de Marx non consiste na inxenuidade de que “todo é materia”, senón que:

• Contra o idealismo de Hegel: afirma a prioridade do ser (natureza) sobre o espírito (pensamento).
• Fronte ao materialismo mecanicista: sinala a imposibilidade da separación da natureza respecto ao home.

O home non é un ser contemplativo, senón activo, que transforma a natureza. Esta natureza “real” é a natureza transformada polo home e introducida no devir histórico. Igualmente, polo traballo, o home constrúe a sociedade e entra en relación cos outros, de tal xeito que:

“A esencia humana non é algo abstracto inherente a cada individuo; é, na súa realidade, o conxunto das relacións sociais” (Teses sobre Feuerbach).