Bienio Reformista e Centro-Dereita na II República
O Bienio Reformista e a súa Crise
Os Anarquistas e a Orde Pública
Un sector anarcosindicalista era partidario da negociación co goberno republicano e da arbitraxe dos xurados mixtos. Non obstante, a maioría da CNT pretendía establecer o anarquismo mediante a acción directa, a folga xeral e a insurrección armada.
O goberno reaccionou coa Lei de Defensa da República, que permitía suspender as garantías constitucionais, e que foi utilizada con dureza. Producíronse atentados sanguentos que culminaron nos sucesos de Casas Viejas, onde as forzas públicas mataron e fusilaron a 20 persoas. A oposición e a dereita esixiron unha investigación e culparon a Azaña.
Reorganización e Reacción da Dereita
Os sectores da dereita monárquica trataron de derrubar a República mediante conspiracións. Os monárquicos e algúns fascistas crearon un novo grupo. O sector da dereita católica hostil á República optou pola vía pacífica para cambiar o réxime, fundando a CEDA (Confederación Española de Dereitos Autónomos).
A Crise da Coalición Republicano-Socialista
O goberno de Azaña sufría o acoso das organizacións de empresarios e patróns. Outro gran problema foi o debate dentro do Partido Socialista sobre a continuidade ou non da colaboración cos republicanos no goberno. Ao longo de 1933, nas filas socialistas foise afianzando a postura revolucionaria de Largo Caballero, partidario de poñer fin a esa colaboración.
Alcalá Zamora encargoulle a Lerroux formar goberno, pero non tivo apoio. Disolvéronse as Cortes e convocáronse novas eleccións.
O Bienio de Centro-Dereita (1933-1935)
Nestas eleccións votaron por primeira vez as mulleres, que constituían máis da metade do censo. A campaña desenvolveuse nun ambiente de forte enfrontamento político.
O Triunfo Electoral das Dereitas
Os partidos da nova dereita presentáronse unidos nunha coalición, mentres que os partidos de esquerda presentáronse divididos.
Os Gobernos do Partido Radical
Formáronse en coalición con outros partidos republicanos de centro. Revisouse a política relixiosa; non se aplicou a Lei de Confesións e Congregacións Relixiosas, e os colexios católicos seguiron funcionando. Rectificouse a lexislación laboral e a reforma agraria, etc. Aprobouse nas Cortes unha lei de amnistía que supoñía a reintegración no servizo dos xenerais implicados no intento golpista do 32.
Os maiores problemas que tiveron que afrontar foron os conflitos sociais no campo e as tensións autonómicas:
- Os propietarios agrarios, tras o triunfo da dereita, incumpriron as leis laborais.
- Estalou un conflito de competencias coa Generalitat de Cataluña.
- Tamén no País Vasco se agudizou o conflito autonómico a raíz do bloqueo da maioría radical a unha nova proposta do Estatuto de Autonomía.
A Revolución de Outubro de 1934
O comité revolucionario comezou a sublevación o 5 de outubro coa convocatoria dunha folga xeral nas principais cidades. Fracasaron os plans para tomar os principais centros de poder en Madrid, coa esperanza de que a rebelión fose apoiada por sectores do exército e a policía. O levantamento limitouse á revolta nacionalista en Cataluña e ao levantamento obreiro en Asturias.
En Cataluña, a revolta estivo ligada ás tensións acumuladas co goberno central polo desenvolvemento da autonomía.
A Reacción do Goberno
O goberno declarou o estado de guerra e recorreu ás unidades militares. A represión foi durísima.
O Final do Bienio Dereitista
As reformas sociais e laborais foron desmontadas. Propúxose unha reforma constitucional. No medio de rumores dun golpe de Estado, Alcalá Zamora intentou crear un partido republicano de centro nomeando presidente a Manuel Portela Valladares, pero decidiu disolver as Cortes e convocar eleccións.