Bases do Réxime Franquista e a Crise da Posguerra (1939-1959)

Bases do Réxime Franquista

Ditadura Militar

Tras a vitoria de Franco na Guerra Civil, impúxose unha ditadura militar que suprimía as liberdades democráticas.

Supresión de liberdades e institucións

• A Constitución de 1931 foi anulada.
• Os partidos e sindicatos obreiros foron prohibidos.
• As eleccións foron suprimidas.
• As institucións republicanas foron desmanteladas.

Tamén se aboliron os Estatutos de Autonomía e se prohibiu calquera manifestación nacionalista catalá, vasca ou galega.

O Partido Único e o Sindicato Vertical

Franco asumía a xefatura do partido único: *Falange Española Tradicionalista y de las JONS* (**FET y de las JONS**), no que se agruparon os vencedores da Guerra Civil. Do partido dependía a Central Nacional Sindicalista (**CNS**), un sindicato vertical que agrupaba patróns e obreiros de forma obrigatoria.

Concentración de Poderes

O ditador exercía o título de *Caudillo* e concentraba todos os poderes: era Xefe do Estado, Xeneralísimo dos Exércitos, gobernaba por decreto, o seu cargo era vitalicio e mesmo se outorgaba o dereito a nomear sucesor.

Aparato Legal do Réxime

Para darlle unha aparencia de legalidade ao réxime creáronse unhas Cortes Consultivas (1942), que non eran elixidas democraticamente, e promulgáronse o *Foro dos Españois* (1945) e o *Foro do Traballo* (1938), que pretendían recoller os dereitos dos españois, pero que carecían de toda lexitimidade democrática.

O Apoio dos Grupos Sociais Tradicionais

O réxime franquista sustentouse no apoio de catro piares fundamentais:

• O Exército: Fortalecido tras a vitoria militar, gozou de numerosos privilexios e de cargos relevantes na Administración.
• A Falanxe: Mantivo o control social e os seus militantes ocuparon cargos estratéxicos nos gobernos franquistas.
• A Igrexa Católica: Recuperou a súa preeminencia social e nutriu de ideoloxía o novo Estado (*Nacionalcatolicismo*). Estableceuse a confesionalidade do Estado e o Orzamento de Culto e Clero, e un Concordato (1953) outorgoulle numerosos privilexios. Tamén se suprimiu o divorcio e se reimplantou o ensino relixioso.
• A Gran Burguesía: A burguesía terratenente e industrial exerceu un importante dominio económico: a reforma agraria foi anulada, así como as leis sociais republicanas.

A Represión da Oposición

O franquismo caracterizouse pola represión permanente de calquera oposición co obxectivo de castigar a aqueles que apoiaron a causa republicana e de impedir o xurdimento de novos movementos opositores.

Leis Represivas e Xustiza Supeditada

Con este fin, o novo Estado elaborou unha armazón de leis represivas (*Responsabilidades Políticas*, *Seguridade do Estado*, *Represión da Masonería e o Comunismo*, e *Orde Pública*) e supeditouse a xustiza aos ditados do Goberno, feito que supuxo a práctica desaparición dun poder xudicial independente.

Consecuencias da Represión

As accións contra os opositores incluían:

• Depuracións laborais.
• Reclusións en campos de concentración.
• Traballos forzosos en obras públicas.
• Torturas, encarceramentos e execucións por motivos políticos.

Calcúlase que durante a posguerra houbo 50.000 execucións por motivos políticos e que en 1940 había en España uns 270.719 presos, dos que 23.232 eran mulleres.

A Adaptación á Contorna Internacional

Apoio ao Eixe (1939-1945)

Durante a II Guerra Mundial, o franquismo amosou o seu apoio ás Potencias do Eixe (Mussolini e Hitler), que contribuíran de forma decisiva á vitoria de Franco na Guerra Civil. De feito, enviouse unha unidade militar de voluntarios, a **División Azul**, que loitou en Rusia apoiando o exército nazi.

Illamento e Apertura (Post-1945)

Tras a derrota das Potencias do Eixe en 1945, os organismos internacionais reclamaron o retorno de España á democracia e as Nacións Unidas condenaron o franquismo en 1946.

Para asegurar a súa supervivencia, Franco deulle un xiro político internacional e intensificou as súas relacións co Vaticano e cos Estados Unidos. En 1953 asinou un Concordato coa Santa Sé, e uns Acordos Bilaterais cos Estados Unidos, que convertían España en fiel aliado contra a Unión Soviética.

A Longa Posguerra (1939-1959)

As Pegadas Devastadoras da Guerra Civil

As pegadas da Guerra Civil foron devastadoras:

• Perdas Humanas: O país perdeu case un millón de persoas, das cales máis da metade morreron no conflito e case 40.000 tomaron o camiño do exilio.
• Economía Arruinada: A economía do país quedou arruinada como consecuencia da destrución de medios de transporte, comunicacións, industrias, e do afundimento da produción agraria e industrial.
• Escaseza: Orixinouse unha grande escaseza de produtos de primeira necesidade (alimentos, hixiene, menciñas), sobre todo nas áreas urbanas, así como de electricidade e combustibles.
• Miseria Cotiá: Para a maioría da poboación (obreiros, campesiños, clases medias), a miseria transformouse nunha realidade cotiá, xa que os salarios eran moi baixos, e os prezos, elevados debido á escaseza.

Autarquía e Intervención do Estado

Seguindo o modelo establecido polos réximes totalitarios, a España de Franco baseou a súa política económica na **autarquía** e nun forte dirixismo económico e intervención do Estado.

A Política Autárquica

A autarquía estivo estimulada polo illamento e o boicot internacional a que foi sometida España na posguerra mundial. Consistía en fomentar a autosuficiencia do país (que todos os bens e servizos necesarios se producisen no interior, limitando ao mínimo as importacións). Pero España non dispoñía de materias primas nin de fontes de enerxía que permitisen tal autoabastecemento.

O Dirixismo Estatal

A intervención do Estado buscaba o control da produción e a distribución de bens, fixando prezos obrigatorios e obrigando os agricultores a entregarlle ao Estado parte da produción. Para estimular o desenvolvemento industrial, creouse o **Instituto Nacional de Industria (INI)**, e fundáronse empresas públicas que se ocupaban de sectores económicos prioritarios, pero non rendibles para a iniciativa privada. Ademais, seguiuse unha política proteccionista que gravaba con aranceis as importacións e limitaba a entrada de capital estranxeiro.

O Colapso Económico

A autarquía resultou ser un fracaso e o afundimento económico de España foi moi grave. Mentres os países occidentais se recuperaban da II Guerra Mundial con relativa velocidade, España non alcanzou os niveis de produción e renda previos á Guerra Civil ata 1954, case dúas décadas despois.

Causas do Afundimento

A escaseza de materias primas, o baixo nivel de produción, o escaso comercio exterior e a falta de investimentos, incluíndo o capital estranxeiro, conduciron a economía española ao bordo do colapso.

O Mercado Negro

Neste contexto de carestía e escaseza de produtos, creouse un mercado alternativo impulsado por especuladores afíns ao réxime, que conseguiron un rápido enriquecemento.