Aristóteles: Ética, Causalidade e Epistemoloxía

Ética en Aristóteles

Aristóteles aborda a ética nas súas obras Ética a Nicómaco e Ética a Eudemo. Para el, o obxecto do home é a busca da mellor vida posible, que é a vida feliz. Pero, que é a felicidade e como se consegue?

• Se a felicidade fose un medio, ou dependese dun medio, caeríamos no relativismo. Aristóteles rexeita esta idea porque impediría unha ética universal. Cada individuo respondería de forma diferente: diñeiro, fama, poder, saúde, etc.
• A felicidade debe ser un fin en si mesma. As ousías deben alcanzar a felicidade, eudaimonia, realizando a actividade que lles é propia. Nos homes, a actividade propia é a contemplación, a reflexión, o uso da razón.

Porén, dado que temos necesidades fisiolóxicas e emocionais, non é posible unha ataraxia, unha contemplación absoluta. Polo tanto, a felicidade completa é inalcanzable. Aínda así, Aristóteles considera que é posible acceder a certa eudaimonia mediante a virtude, areté. A virtude é ensinable e permítenos realizar de forma idónea a actividade que nos é propia.

Aristóteles distingue dous tipos de virtudes:

1. Virtudes intelectuais ou dianoéticas: Desenvolven o intelecto (nous). A principal é a prudencia, phronesis.
2. Virtudes morais ou éticas: Perfeccionan o carácter, a conduta, o ethos.

Dentro das virtudes éticas, destaca:

• A regra do termo medio: o home debe actuar non con respecto á media, á maioría, senón con respecto a si mesmo.
• A amizade: a vida sen amizade non vale nada. É a base da sociedade. Se todos fósemos amigos, o goberno da cidade sería perfecto.

Segundo Aristóteles, a xustiza é o epítome (conclusión) da coordinación racional das virtudes na realización da actividade que nos é propia.

Teoría da Causalidade

Segundo Aristóteles, "todos os homes por natureza anhelan saber" (primeira frase do libro Metafísica). Só coñecemos cando sabemos cales son as causas que provocan o obxecto de estudo. O principio de causalidade di que todo efecto provén, polo menos, dunha causa anterior.

Tipos de causas:

• Intrínsecas (internas):
  • Causa material: de que está feito (exemplo: mármore).
  • Causa formal: a figura que mostra (exemplo: discóbolo).
• Extrínsecas (externas):
  • Causa eficiente ou axente: quen ou que?
  • Causa final ou teleolóxica: para que?

Epistemoloxía en Aristóteles

Segundo Aristóteles, todos os homes anhelan saber. Saber é coñecer en función das causas. As causas só serán desentrañadas pola alma racional. Así obtemos o coñecemento.

Clasificación dos tipos de coñecemento:

1. Sensación: Dependente da percepción, dá lugar á memoria sensitiva, común a animais e homes.
2. Imaxinación: Dá lugar á memoria a longo prazo. Común a animais e homes.
3. Experiencia: Coordinación racional dos recordos 1 e 2. Só a ten o home (indución).
4. Entendemento: Pensamento racional argumentativo. Dous aspectos:
   • Entendemento pasivo: recepción dos datos e a súa exposición.
   • Entendemento activo: paso conclusivo, obtención dunha conclusión, representación en xeral dun concepto ou universal.

O coñecemento é exclusivo dos homes (dedución).

Desde un punto de vista epistemolóxico, o coñecemento pódese obter mediante dúas formas:

1. Sistema de inferencia indutivo: Do particular ao xeral. A realidade explícase de abaixo a arriba, segundo Aristóteles. Isto implica o empirismo, que loita contra o idealismo de Platón.
2. Sistema de inferencia dedutivo: Do xeral ao particular. Aristóteles "descobre" a lóxica siloxística. Un argumento demostrativo con polo menos dúas premisas das cales se deduce unha conclusión. Combinando validez e verdade, o afirmativo e o negativo, o universal e o particular, constrúense argumentos que a escolástica utiliza para manter a súa posición de autoridade. A dedución en xeral non achega nova información.