Antropoloxía e Coñecemento: Teorías e Problemas

O Ser Humano: Teorías Antropolóxicas

Michel Foucault sostén que o ser humano está ligado a épocas de cultura e que as obras dos autores antigos interesábanse polas persoas, non polo «ser humano» como concepto. O ser humano é aquel que se pode educar, encarcerar ou levar ao médico.

Dualismo e Monismo

• Animismo: Crenza de que as cousas teñen alma.
• Dualismo (Platón e Descartes): Autores que defenden a existencia de corpo e alma como dous elementos distintos.
• Dualismo antropolóxico: Afirma a existencia de corpo e alma como dúas realidades distintas.
• Visión de Platón: Establece unha completa separación. O corpo é material, imperfecto, cambiante e finito; a alma é inmortal e espiritual.
• Teoría dualista de Descartes: O corpo é a substancia extensa (espazo) suxeita a leis físicas; a alma é a substancia pensante, libre e mortal.
• Monismo antropolóxico: Considera que o ser humano está constituído por unha soa realidade: o corpo. Baséase na visión científica do mundo.
• Julien Offray de La Mettrie: Monista que define o ser humano como un robot sofisticado composto unicamente de materia.

Fiscalismo e Emerxentismo

• Fiscalismo: Teoría que xorde porque existen realidades físicas que non son materia (luz, enerxía). A actividade mental é un efecto da realidade física.
• Emerxentismo (Mario Bunge, Karl Popper): A dimensión espiritual emerxe da materia, pero atópase nun plano superior.
• Antonio Damasio: En O erro de Descartes, insiste na interrelación entre a dimensión material e a vida psíquica.

Procesos Mentais e Conciencia

• Procesos mentais: Capacidade de pensar, sentir, percibir, lembrar e ter desexos.
• Conciencia: Capacidade de ser testemuñas dos nosos propios procesos mentais.
• Conciencia moral: Distinguir o ben do mal.
• Conciencia mental: Darse conta de que estamos pensando ou sentindo algo.
• Qualia: Sensacións subxectivas e persoais dunha experiencia mental específica.

Problemas Filosóficos

• Dualistas: Dificultade para explicar a relación mente-cerebro.
• Monistas: Dificultade para explicar a existencia dos qualia.
• Funcionalismo: Interpreta a actividade mental como un procesamento de información.
• Alan Turing: Propuxo unha proba para determinar se unha máquina é intelixente baseándose na indistinguibilidade das súas respostas respecto ás humanas.

Identidade e Relativismo

• Relativismo lingüístico (Sapir e Whorf): A realidade está asociada á lingua que empregamos.
• David Hume: O «eu» non é algo do que teñamos experiencia, senón o lugar onde ocorren as nosas vivencias.
• Paul Ricoeur: A identidade persoal constrúese a través da narratividade e a temporalidade.

Teoría do Coñecemento

O coñecemento defínese como unha opinión verdadeira xustificada. Existen dous tipos:

• Saber que: Coñecemento teórico, descritivo.
• Saber como: Coñecemento práctico, procedemental.

Formas de coñecemento

• Percepción sensorial: Información a través dos sentidos.
• Memoria: Episódica (sucesos), procedemental (habilidades) e semántica (significados).
• Razón: Inferencia e conclusións.
• Emoción: Relación cos demais.
• Imaxinación: Innovación e interpretación.
• Intuición: Captación directa dunha verdade.
• Fe: Confianza sen xustificación empírica.

Filosofía, Ciencia e Verdade

• María Zambrano: A razón poética como xeito de coñecer.
• Émile Durkheim: Distinción entre o sagrado e o profano.
• Jürgen Habermas: Intereses reitores (técnico, práctico e emancipatorio).
• Foucault e a Biopolítica: O coñecemento como mecanismo de control social.
• Kurt Gödel: Teoremas que demostran límites no coñecemento matemático.
• Immanuel Kant: As grandes preguntas da metafísica.

Criterios de verdade

• Evidencia: Imposible de dubidar.
• Coherencia: Non contraditorio.
• Consensual (Habermas e Apel): Acordo mediante o diálogo.

Correntes Filosóficas

• Dogmatismo: Posibilidade de coñecer a verdade con seguridade.
• Escepticismo: Negación da posibilidade de coñecer a verdade.
• Relativismo: Non existe unha verdade universal.
• Subxectivismo: A verdade depende de factores individuais.
• Perspectivismo (Ortega y Gasset): A verdade captase desde unha circunstancia determinada.
• Hermenéutica (Gadamer): A importancia da interpretación de textos.

Ciencias e Método

• Gnoseoloxía: Estudo do coñecemento.
• Ciencias: Formais (abstractas), empíricas (feitos), naturais (físicas) e humanas (sociedade).
• Método científico: Definición do problema, formulación de hipóteses, contraste e obtención de conclusións.