Al-Ándalus: Historia, Sociedade e Legado

A conquista musulmá da Península Ibérica

A conquista musulmá da Península Ibérica comezou no ano 711, cando o exército de Tariq venceu ao rei visigodo Don Rodrigo na batalla de Guadalete, e finalizou no 716, logrando o dominio de todo o territorio, salvo a cornixa cantábrica. O control territorial sobre os hispanorromanos levouse a cabo mediante capitulacións e pactos, explicables grazas á tolerancia musulmá cos cristiáns.

Etapas do dominio musulmán na Península

O dominio musulmán na Península Ibérica pasou por varias etapas:

• Emirato dependente de Damasco (714-756): Os musulmáns establecéronse como unha elite guerreira que mantivo tensións cos grupos étnicos invasores (árabes, sirios e bérberes) pola repartición das terras. Tras deter o avance musulmán en Europa, houbo un cambio que encamiñou a política do Al-Ándalus á proclamación da seguinte etapa.
• Emirato independente de Bagdad (756-929): Abderramán I (756-788), príncipe omeia de Damasco, tras o exterminio da súa familia a mans dos abásidas, fuxiu á Península Ibérica, onde se proclamou emir e fundou o Emirato independente, é dicir, organizou a política sen contar con Bagdad.

O seu sucesor, Abderramán II, continuou coa mesma política interna e mantivo a paz. Foi coa chegada de Abderramán III cando se produciu o desenvolvemento do Califato de Córdoba, ao proclamarse emir no ano 912 e califa no 929. Con esta acción, deixaba de depender de Bagdad. Os seus obxectivos políticos centráronse en fortalecer a estrutura do estado, fixar Córdoba como capital, frear o avance cristián e introducir dúas figuras novas no goberno: o *hachib* e o visir.

Co paso dos anos, o *hachib* Almanzor logrou concentrar un gran poder político e militar, realizando campañas espectaculares contra os cristiáns. Deste xeito, desprazou na práctica ao califa. Á súa morte (1002), iniciouse un período de inestabilidade que supuxo a desaparición do califato (1031) e a aparición dos reinos de taifas.

Reino Nazarí de Granada

Á ofensiva cristiá do século XIII só sobrevive a taifa de Granada (que controla Málaga, Granada, Almería e parte de Cádiz) e está dominada pola dinastía nazarí. Desde o século XIII ata finais do século XV, o reino nazarí de Granada mantívose como a única entidade política andalusí no territorio peninsular, acadando o seu máximo esplendor durante o século XIV.

A sociedade andalusí

A sociedade andalusí era moi heteroxénea. A minoría era de orixe árabe e formaba unha elite social. O grupo de orixe bérber tiña unha posición inferior. Tamén existía a poboación hispanovisigoda, que estaba dividida en dous grupos: unha minoría privilexiada e unha gran maioría dominada. Axiña se converteu ao islam e formou a base da sociedade andalusí (muladís). Xunto á maioritaria poboación musulmá, perduraron tamén minorías que practicaban outras relixións:

• As comunidades mozárabes, que integraron á maioría da poboación ao comezo, pero o seu número reduciuse a unha minoría social.
• Os xudeus, que foron unha minoría influente en Al-Ándalus. O seu estatuto era similar ao dos mozárabes.

Estes dous grupos relixiosos foron tolerados a cambio duns tributos.

Economía andalusí

A economía andalusí foi urbana e mercantil. Tanto a artesanía como o comercio alcanzaron un gran desenvolvemento. Non obstante, a agricultura era a ocupación da maioría dos andalusís. Nesta, incorporáronse innovacións en materia de regadío que permitiron ampliar as superficies de cultivos de regadío, aumentar a produtividade e a densidade de poboación. Así mesmo, os musulmáns introduciron novos cultivos que completaron a tríade mediterránea. Ademais, o dominio musulmán do Mediterráneo potenciou o comercio exterior andalusí, cuxo produto estrela foi o aceite.

As cidades andalusís

As cidades desenvolveron un papel fundamental na civilización andalusí. O comercio foi o sostemento económico das urbes andalusís. Nelas intercambiábanse os produtos do campo para a produción artesanal. A orixe da rede urbana andalusí foi, por un lado, revitalizándose e mellorándose nas antigas cidades romanas, e por outro, creáronse novas cidades para afianzar rutas e zonas estratéxicas. Algunhas cidades tomaron un tamaño considerable. Non obstante, a maioría das cidades entraron nun período de decadencia a partir da desmembración andalusí. As cidades andalusís estaban concibidas para a vida privada. De feito, os únicos espazos públicos por excelencia eran a mesquita e o zoco.