Teoría hilemórfica: materia, forma e cambio en Aristóteles
Estes cambios poden ser cualitativos (cambia o accidente na calidade), cuantitativos (cando cambia o accidente na cantidade) e locais (cando un ser cambia de lugar). A causa formal é a forma ou esencia da teoría hilemórfica. A teoría hilemórfica surxiu dunha reflexión sobre o problema dos cambios substanciais. Esta teoría afirma que todas as substancias ou cousas sensibles, sexan seres naturais ou artificiais, compóñense de dous principios: materia e forma. A materia é aquilo de que está feito algo; os elementos que compoñen un ser.
A materia pode ser de dous tipos: materia segunda e materia primeira. A materia segunda está unida a unha forma determinada; en cambio, a materia primeira é unha realidade metafísica que é amorfa, indeterminada e mera potencia. Nun cambio accidental permanece a substancia. Pero nun cambio substancial permanece inalterable a materia última da que está composta a cousa.
- Tipos de cambio: cualitativo, cuantitativo, local.
- Tres principios necesarios: dous opostos ou contrarios (as dúas formas) e un suposto ou suxeito último (materia).
Nunca podemos percibir unha substancia que non teña forma, porque materia e forma son inseparables. A materia orixinal, que non podemos describir porque non está determinada, chámase materia primeira. A forma é aquel principio que fai que unha substancia sexa un determinado ser e non outro. Por iso, a forma é o que propiamente dá o ser, e equivale á esencia ou natureza de algo. A forma denota a estrutura esencial ou as propiedades que definen un ser. Para Aristóteles, a forma é o principio que identifica a unha pluralidade de individuos dentro da mesma especie ou clase.
Causa eficiente, potencia e acto
A causa eficiente ou motriz é a que orixina o proceso ou movemento. No texto, ao manifestar «entidade eterna e inmóbil, distinta das cousas sensibles», refírese aos conceptos de potencia e acto. Para refutar a imposibilidade lóxica do cambio, Aristóteles diferencia entre ser en potencia e ser en acto. Ser en potencia significa posibilidade ou capacidade de ser.
Ambas nocións son correlativas: un ser está en potencia con respecto a un estado e en acto con respecto a outro. Unha cousa está en potencia daquilo que pode chegar a ser. A realización desas potencialidades é o movemento, definido por Aristóteles como paso de potencia ao acto.
Conceptos clave
- Materia: o substrato que sostén as determinacións da forma.
- Forma: o principio que dá identidade e esencia á substancia.
- Cambio accidental: modifica os accidentes sen alterar a substancia.
- Cambio substancial: implicaría a transformación da substancia mesma.
- Potencia e acto: explicación do movemento como realización das posibilidades.