A Razón Ilustrada: Empirismo, Crítica e Autonomía

1. Razón Empírica e Analítica

A Ilustración crea un novo modelo de racionalidade, inspirado por Locke e Newton, que rexeita o modelo cartesiano baseado na razón matemático-xeométrica (sintética, dedutiva e sistemática). Parte da experiencia, considerando a sensación a orixe de todo coñecemento. Non posuímos verdades innatas. Trátase da lóxica dos feitos, onde os principios se atopan ao final.

A observación analítica, dividindo o complexo para chegar ao simple, aplícase a todos os campos: psicoloxía, estudo da sociedade e o Estado, moral, etc. A racionalidade do século XVIII é máis modesta, nunha procura inacabada da verdade, de aí a insaciable curiosidade dos ilustrados. Separa as fronteiras da filosofía e as matemáticas, mostrando que estas últimas non poden esgotar a investigación.

2. Razón Crítica

A actitude crítica, culminando nas tres Críticas de Kant, é común a todos os ilustrados. O análise é o instrumento da crítica. A crítica da propia razón fixa os límites do coñecemento humano. Os empiristas desvinculan a razón de todo contido transcendente: a sensación é o límite do coñecemento e a Metafísica desaparece.

Moitos pensadores ilustrados valoran os sentimentos como o impulso radical para a vida anímica. A razón parece ter raíces irracionais, xa que sen paixóns non se sentiría movida a crear. Existen parcelas da realidade non xustificables só pola razón. Critícase a tradición, chea de erros e supersticións, mediante un estudo histórico das orixes das ideas e das institucións: relixión, Igrexa, sociedade, etc.

3. Razón Autónoma

A razón é a única guía do home, liberada da tradición e de toda autoridade, especialmente da relixión. Agora, a razón xulga o valor da relixión.